Baratxuri berria

Hezetasunari adarra jotzen dion gazte kementsua

Ikuspuntu botanikotik, baratxuri freskoa (edo baratxuri berria) landarearen gaztaroko garapen-aldia da; zurtoina oraindik guria denean biltzen da, oinarriko erraboila oraindik hortzetan edo aleka banatzen hasi gabe dagoela. Hosto lau eta meheak ditu, 30 cm-ko luzera hartu dezaketenak, eta 50 cm-ko sakoneraraino heltzen den sustrai-sistema haritsua du, betiere lurra ondo landuta badago.

Euskal Herrian, baratxuria berdetan jateko lantzea biziraupen-estrategia bat da isuri atlantikoko klimaren aurrean: zikloa laburtuz eta uztaldia uda baino lehenago eginez, baserritarrak ekaineko euri iraunkorrek burua lurpean usteltzea saihesten du; izan ere, gure lur buztintsuetan arrisku handia dago urak landarea itotzeko.

Antzina, baserrietan "udaberriko garbitzailea" ezizena ematen zioten; negu osoan lekale lehorrak eta urdaia jan ondoren, organismoa iratzartzen zuen lehen mokadu freskoa baitzen. Haren urrin indartsua oso estimatua zen, baratxuri lehorraren ziztada edo min erasokorrik gabea. Herri-tradizioak dioenez, baratxuri berriak "gorrinari iruzur egiten dio" (mildiua), onddoa lehen bero hezeekin esnatzen denerako landarea baratzetik joana baita.

Oharra: Landatu baratxuri-hortzak (edo buru osoak, sortak lortzeko) 4-6 cm-ko sakoneran. Egin bakandua (bakantze-lana) buru osoak landatu badira, zurtoinei hazteko lekua uzteko.