Huntz-egoskina

Huntz-egoskina intsektizida natural paregabea da Euskal Herrian tripsak eta armiarma gorria ezabatzeko, bere saponinen ekintza garbitzaileari esker. Huntz arruntetik (Hedera helix) lortutako estraktu fitosanitario hau baliabide basati, doako eta biziki eraginkorra da baratzean izurriteak kontrolatzeko. Haren osagai aktibo nagusiak saponinak dira, xaboiaren antzeko propietate tentsioaktiboak dituzten glukosido naturalak.

Kantauri isurialdeko klima-testuinguruan, non udako hilabeteetako tenperatura gozoen eta hezetasun iraunkorraren arteko konbinazioak akaroen eta tripsen eraso gogorrak errazten dituen barazkietan eta berotegietan, prestakin honek kontaktu fisiko bidez jokatzen du. Egoskinak gorputz biguneko intsektuen kanpoko kutikula koipetsu babeslea desegiten du, eta horrek berehalako deshidratazioa eta itotzea eragiten du, landareetan zein lurrean hondakin kimikorik utzi gabe.

Osagaiak eta Neurriak

• Landare-materia: Kilo bat huntz basati hosto fresko (toki itzaltsuetako horma edo zuhaitzetatik jasoak; aukeratu hosto helduak eta berde ilunekoak, horiek kontzentratzen baitute saponina kopuru handiena).
• Ura: 10 iburuko ur edo euri-ur (klororik gabea, osagai organikoak ez aldatzeko).
• Ontzia: Kazola edo eltze handi bat egosketa egiteko.

Egiteko Prozesua

• Prestaketa: Huntz-hostoak fin-fin txikitu edo pixka bat birrindu zelula-mintzak hausteko eta egosketan zehar saponinak errazago aska daitezen.
• Egosketa: Sartu txikitutako huntza kazolako 10 litro uretan. Jarri irakiten eta mantendu su motelean 30 minutuz.
• Pausatzea: Itzali sua, ontzia estali osagai lurrunkorrak gal ez daitezen eta utzi nahastea pausatzen 24 orduz giro-tenperaturan, erauzketa erabat osatzeko.
• Iragaztea: Iragazi ateratako likidoa oihal mehe edo sare estu batekin, hosto-hondarrak ondo estutuz. Lortutako estraktuak xaboi-itxura eta loditasun apar bat izango du, ihinztagailura pasatzeko prest.

Erabilera eta Aplikazioa

• Dosi estandarra: Eraso moderatuetarako edo prebentzio gisa, diluitu %20an (2 litro huntz-egoskin 8 litro ureztaketa-ur bakoitzeko). Armiarma gorriaren edo tripsen eraso gogorretarako, zuzenean aplikatu daiteke urardotu gabe, aurrez hosto bakar batean proba eginez laborantzak nola jasaten duen ikusteko.
• Aplikazio-teknika: Ihinztatu modu uniformean landare osoaren gainean, arreta berezia jarriz hosto-atzean (azpialdean), horixe baita akaroak eta tripsak ezkutatzeko eta babesteko erabiltzen duten lekua.
• Maiztasuna: Izurria aktibo dagoen bitartean, aplikatu 4 egunean behin erabat desagertu arte. Prebentzio-tratamendu gisa, egin aplikazio bat 15 egunean behin.
• Polinizatzaileentzako segurtasuna: Xaboi potasikoarekin gertatzen den bezala, huntz-egoskinak likido egoeran erleak eta erlastarrak kaltetu ditzake gainera ihinztatuz gero, xaboi-efektuak haien arnasbideak bafatzen baititu. Horregatik, aplikazioa ilunabarrean egin behar da ezinbestez, polinizatzaileen jarduera amaitu denean. Hosto gainean lehortutakoan, prestakina %100 segurua da fauna laguntzailearentzat.

Huntza gure kulturan Huntza, euskara jatorrean izen bera duena, antzinako baserrietako eguneroko bizitzari eta biziraupen-ekonomiari estuki lotutako landare hostoiraunkorra da. Saponina kopuru handiari esker, egositako huntz-hostoak amonek xaboi industrialak iritsi aurretik erabiltzen zuten "antzinako detergentea" ziren. Ohikoa zen huntz saskikada handiak biltzea garbitokietan lihozko arropa zuria garbitzeko ur xaboitsuko kazola handiak prestatzeko, baita ukuiluetako zurezko tresnak eta sagardorako zurezko upelak garbitu eta desinfektatzeko ere.

Etxeko garbiketa-erabilera horretatik laborantzak babestera igarotzea euskal nekazaritza-inguruko jakinduria enpirikoaren adibide argia da; izan ere, arropako zikinkeria kentzeko gai zen estraktu berak izurrien eztia ezabatzen zuela eta baratzeko hostoak osatzen zituela ohartu baitziren baserritarrak, basoko eta nekazaritzako aprobetxamendu-ziklo perfektua itxiz.