Zaldi-buztan ure

Zaldi-buztan ure (edo purina) da gure baratzeetan onddoak prebenitzeko ongarri naturalik eraginkorrena, silizeari esker zure landareak gorrinaren (mildiua) eta zurinaren (oidioa) aurka sendotzen dituena. Prestakin organiko honek azido siliziko eta potasio-gatz kontzentrazio aparta du. Gure isuri atlantikoan, hezetasuna iraunkorra denean eta "orbiriak" (xirimiriak) onddoen zabalkundea mesedetzen duenean, zaldi-buztan urak (Equisetum arvense) elizitore biologiko gisa jokatzen du.

Fungizida kimikoek ez bezala, estraktu honek ez du onddoa toxikotasun bidez hiltzen; hostoen kutikula gogortzea eragiten du. Silizea landare-ehunetan kristalizatzean, hesi fisiko zeharkaezina sortzen da botrytis, herdoila edo alternaria bezalako patogenoen hifentzat. Gainera, mineraletan aberatsa denez, gure haranetako lur azidoetan ohikoa den nutriente-garbiketa (lixibiazioa) konpentsatzen laguntzen du, edozein baratzetarako aliatu sendo bihurtuz.

Osagaiak eta Neurriak:

• Landare-materia: Kilo bat zaldi-buztan fresko (uda partean, landarea gehiegi egurtu aurretik toki hezeetan jasoa) edo 200 g landare lehor.
• Ura: 10 litro ur. Ezinbestekoa da euri-ura edo iturburuko ura erabiltzea (48 orduz pausatua), sareko kloroak prozesu entzimatikoa deuseztatzen baitu.
• Ontzia: Material neutrokoa (plastikoa, egurra edo buztina); debekatuta dago metalezkoak erabiltzea hartziduran sortzen diren azidoek korrosioa eragiten dutelako.

Egiteko Prozesua:

• Prestaketa: Landarea fin-fin txikitu mineralak hobeto ateratzeko.
• Mazerazioa: Ontzian ure bota eta oihal transpiragarri batekin estali, intsektuak ez sartzeko baina gas-trukea ahalbidetzeko.
• Hartzidura eta Oxigenazioa: Utzi toki fresko eta ilun batean pausatzen. Funtsezkoa da egunero egurrezko makila batekin nahastea oxigenatzeko. Nahaste honek hartzidura aerobikoa dela bermatzen du, usteldura-usainak saihestuz eta fungizidaren kalitatea ziurtatuz.
• Ontzea: Prozesuak 10-14 egun irauten du. Prest dagoela jakingo dugu eguneroko nahasketan burbuilarik edo bitsarik (aparra) agertzen ez denean eta lur heze usain handia duenean.
• Iragaztea: Ondo iragazi, landare-hondarrek ihinztagailuen pitak ez ditzaten bafatu.

Erabilera eta Aplikazioa:

• Hostoetan (Prebentzioa): %10ean diluitu (litro bat purin 9 litro urko). 10-15 egunean behin ihinztatu, batez ere udaberrian eta udazkenean. Garrantzitsuera hostoaren gainaldea zein azpialdea ondo bustitzea da.
• Sustraietan (Indargarria): %20an diluitu (2 litro 8 urko) eta landarearen oinean ureztatu lurpeko onddoen aurka.
• Segurtasuna: Produktu hau kaltegabea da erleentzat eta polinizatzaileentzat. Ez du segurtasun-eperik behar. Goizean goiz edo ilunabarrean aplikatzea gomendatzen da.

Zaldi-buztana gure baserrietako folklorean eztainu-belarra izenaz ezagutzen da, amonek sukaldeko metalezko ontziak igurtzi eta dirdira ateratzeko erabiltzen baitzuten bere latztasunagatik. Mitologikoki, Basajaunen eremuko landarea dela esaten da; hark irakatsi zien gizakiei "lorerik ez duten baina memoria duten" landareen sekretua. Fosil biziduna denez, Amalurraren oparitzat hartzen da, lurraren sakoneko indar minerala landare-munduarekin lotzen duena. Erreka-bazterretan egoteak naturako genioek ura edaten duten tokia markatzen duela uste da.