Zitriko-ura

Zitriko-ure da gure baratzeetako zorriak eta inurriak erleak kaltetu gabe uxatzeko errefusatzaile edo uxatzaile ekologiko ezin hobea. Estraktu honek d-limonenoa baliatzen du, laranja eta limoien azalean dagoen konposatu terpenikoa, gorputz biguneko intsektuen babes-geruza koipetsua desegiten duena. Kantauri isurialdean, udako hezetasunak inurrien eta zorri beltzen arteko sinbiosia mesedetzen du aldaera sentikorretan, hala nola Tolosako babarrunean edota fruta-arboletan. Estraktu hau aplikatzean, inurrien feromona-arrastoak suntsitzen dira, laborantza uztera behartuz.

Osagaiak eta Neurriak

• Zitriko-azalak: 150 gramo laranja- edo limoi-azal (barruko zati zuria ahalik eta gehien saihestuz, flavedoko olioak kontzentratzeko). Ekoizpen ekologikokoak izan behar dute, uzta osteko fungizida sintetikorik ez dutela bermatzeko.
• Ura: Litro bat euri-ur edo 24 orduz pausatutako iturriko ur (kloroa lurrundu dela ziurtatzeko).
• Itsasgarria (Aukerakoa): 5 ml xaboi potasiko, estraktua hostoetan hobeto itsatsi dadin.

Egiteko Prozesua

• Txikitzea: Azalak fin-fin ebaki edo birrindu, olio esentzialen guruinak hautsi eta limonenoaren erauzketa errazteko.
• Infusioa: Jarri litro bat ur irakiten. Irakiten hasten den unean, sua itzali eta gehitu berehala azalak.
• Mazerazioa: Ontzia berehala hermetitoki estali, olio esentzialak lurrunarekin batera ez daitezen joan. Utzi pausatzen 24 orduz giro-tenperaturan.
• Iragaztea: Oihal mehe batekin likidoa ondo iragazi, azalak indarrez estutuz, landare-hondarrek ihinztagailuaren pita ez dezaten bafatu. Emaitza estraktu kontzentratu bat da, zuzenean erabiltzeko prest dagoena, gerora urardotu beharrik gabe.

Erabilera eta Aplikazioa

• Helburua: Ihinztatu zuzenean zorri-kolonien gainean edota inurriek fruta-arbolen oinarrian egiten dituzten bideetan.
• Maiztasuna: Aplikatu 4 egunean behin izurria aktibo dagoenean, edota 10 egunean behin prebentzio gisa.
• Polinizatzaileentzako segurtasuna: d-limoneno likidoak erleei kalte egin diezaieke kontaktu zuzenaren bidez. Horregatik, aplikazioa ilunabarrean egin behar da ezinbestez, polinizatzaileak jada aktibo ez daudenean. Hurrengo goizean hosto gainean lehortu denean, produktua guztiz kaltegabea da haientzat, eta haren urrin-arrastoak izurriak desorientatzen jarraituko du uxatze-efektuari esker.

Tokiko testuingurua Zitrikoak (garrazkiak) Euskal Herriko berezko landareak ez diren arren, euskal kostaldean XVI. mendetik dokumentatuta dago haien lanketa. Zarautz, Deustu edota Mutriku eta Ondarroako haranetan limoi- eta laranja-arbola mikatz sailak zituzten, isuri atlantikoko mikroklimari esker. Euskal nabigazioaren erregistro historikoen arabera, fruta-arbola hauek estrategikoak ziren: arrantza-ontziek eta merkataritza-ontziek portu horietan egiten zuten geldialdia zitrikorik gabe ez geratzeko, marinelek itsas zabalean eskorbutoari aurre egiteko ezinbestekoak baitzituzten. Kostaldeko baserrien ekonomian, soberako azalak suondoan lehortzen ziren etxeko kearekin batera, eta ondoren intsentsu gisa erabiltzen ziren ganbaretan (desvanes) sitsak urruntzeko eta gordetako alea babesteko; horrela, itsas historia eta baratzeko etxeko erabilera uztartuz.