Alberjinia

Gure baratzeko bitxi more eta dirdiratsuak

Alberjinia (edo Berenjena) da, ziurrenik, gure baratzeko barazkirik gosetiena edo zorrotzena tenperaturari dagokionez. Jatorriz azpitropikalakoa denez, Euskal Herrian hura lantzeak estrategia bat eskatzen du: kostaldean (Gipuzkoa eta Bizkaia) berotegi baten babesa edo ipar-haizearen erasotik gordetako txokoren bat behar izan ohi du; Arabako Errioxan edo Nafarroa hegoaldean, berriz, berak hainbeste maite duen bero lehorrarekin gozatzen du. Ikuspuntu teknikotik, hil ala bizikoa da lurra ondo berotu arte (15 $^\circ \text{C}$ gutxienez) ez aldatzea; izan ere, gaueko hotzaldi batek landarearen hazkundea betiko kito egin dezake. Saio teknikoen arabera, lur sakonak maite ditu, potasioan (indarrean) oso aberatsak eta drainatze perfektua dutenak; izan ere, sustraietako gehiegizko hezetasuna da haren areriorik handiena.

Alberjinia gure kulturan

Euskal Herriko historia etnografikoari begiratuta, alberjinia "iritsi berria" dela esan dezakegu beste landare batzuekin alderatuta, baina gure kolore-sinbologian ondo egokitu da. Zallako tipula gorriaren kasuan bezala, haren azalaren kolore morea dotoreziaren eta lurraren heldutasunaren zeinu gisa ikusi izan da gure herrietan. Barandiaranek ez zuen haren inguruko mito zaharragorik jaso, baina Tolosako edo Ordiziako azoketako ahozko tradizioan esaten zenez, ispilua bezain azal leun eta dirdiratsua zuen alberjinia baratzainak eguzkiaren sua eta lurraren ura mendean zituen seinale zen. Etnografikoki, bitxikeria exotikoa izateari utzi eta piperren zein tomateen ezinbesteko lagun bihurtu da euskal pistoan, udako eltzekarietan hainbeste estimatzen dugun testura krematsu hori emanez.

Propietateak

Pisuari eusteko barazki paregabea da, kaloria gutxi eta ur kopuru handia baitu. Nasuninan oso aberatsa da —bere azal morean dagoen antioxidatzaile indartsua—, zelula-mintzak babesten dituena. Kolesterola murrizten laguntzen du eta gibelaren zein behazun-maskuriaren funtzionamendu ona errazten du. Gure herri-medikuntzan, "odola garbitzen" laguntzen duela esan izan da beti.

Alberjinia sukaldean

Alberjinia beteak etxeko erara

Moztu 2 alberjinia erditik eta erre labean mamia xamurtu arte. Hustu eta txikitu mamia. Zartagin batean oliba-olioarekin, egin haragi-erreja (sofrito) bat tipula zuriarekin, piper berdearekin eta haragi txikitu pixka batekin edo sasoiko zizekin. Nahasi alberjinia-mamiarekin, bete ontzitxoak eta estali Idiazabal gazta birrinduarekin. Gratinatu 5 minutuz. Gure lurraren dasta duen plater mardula.

Gogoratzeko lana

Formazio-kimaketa eta makilak jartzea (arbatzea). Beheko hostoak kendu behar dira fruituak lurra ukitu ez dezan eta makila sendo bat jarri behar zaio (arbatza), alberjinien pisuak landarea bihurritu edo hautsi baitezake.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Erein hazitegian bero iraunkorrarekin (20 $^\circ \text{C}$ gutxienez).
• Apirila: Aldatu ontzi txikiagoetara zurtoina loditu eta sendotu dadin.
• Maiatza: Behin betiko aldaketa baratzera (hilaren amaieran, behin izotz arriskurik ez dagoenean).
• Ekaina: Makilak jarri (arbatzea) eta beheko hostoen lehen garbiketak egin.
• Uztaila/Abuztua: Eguzki-beharrik handiena eta ureztaketa erregularra (hostoak busti gabe).
• Iraila: Uzta nagusia. Bildu azalak dirdira galdu baino lehen.
• Urria: Kostaldean azkenak bil daitezke; Arabako barnealdean, landarea hil egin ohi da lehen hotzekin.