Bruselako azak

Zutikako lore txikiak, neguko baratzaren altxor ezkutu eta gogorrak

Bruselako azak (edo Bruselaza) gure baratzeko aza jendearen artean berezienetakoak dira, duten hazkunde bertikalagatik; izan ere, burutxoak hostoen galtzarbeetan garatzen dira, zurtoin nagusi eta sendo baten inguruan. Laborantza hau ezin hobea da euskal klimarako, hotz-aldi luzea behar baitu kukuluek indarrez ixteko eta berezko dasta hartzeko. Arabako Lautadan, abenduko izotza da haren aliatu onena, almidoiak azukre bihurtzen baititu, gehiegizko mikaztasuna kenduz. Lur astun, tinko eta oso ondo ongarrituak maite ditu, finkatzen den tokian lurra asko "nekatzen" edo husten duen landarea baita.

Bruselako azak gure kulturan

Euskal Herriko mitologian eta etnografian, nahiz eta haren ekoizpen handia berriagoa izan, "mila buruen" sinesmenean txertatu da. Barandiaranek aipatzen zuenez, burutxo asko ematen dituzten landareak oparotasunaren eta ugalkortasunaren ikur gisa ikusten ziren baserrietan. Esaten zenez, landare hauek baratzean izateak ganadu txikiari (ardiei eta ahuntzei) erditze anitzak eta osasuntsuak izaten laguntzen zion. Etnografikoki, Bruselako azak ehiza-plateren lagungarri moderno baina begirunetsu bihurtu dira mendi-haranetan, txikia denak Amalurraren negu zabalaren aurrean erakusten duen erresistentzia irudikatuz.

Propietateak

C eta K bitaminatan zein zuntzean aberatsa den superbarazkia da. Azido foliko eta sufredun konposatu asko ditu, gaitz endekapenezkoen aurkako babesle direnak. Neguko hilabeteetan sistema immunologikoa sendotzeko bikainak dira. Herri-medikuntzan, efektu depuratzaileagatik eta arterien osasuna zaintzeagatik estimatzen dira.

Bruselako azak sukaldean

Brusela-azatxoak hirugiharrarekin

Garbitu azatxoak kanpoko hostoak kenduz eta egin gurutze-ebaki bat oinarrian. Egosi lurrunetan 8-10 minutuz (pixka bat tinko egon behar dute, murtxikatzeko moduan). Zartagin batean, oliba-olio pixka batekin, gorritu hirugihar-tako batzuk edo xingarra karraskatsu egon arte. Gehitu azatxoak erditik moztuta eta saltteatu pare bat minutuz. Azken ukitua: piperbeltz zuri ttantta bat eta Añanako gatza.

Gogoratzeko lana

Biltze hautatua eta kaskatzea. Bildu beti behetik gora. Udazken amaieran, moztu zurtoinaren goiko begia edo punta; horrela, landarea gora hazteari utzi eta indar guztia azken burutxoak loditzeko erabiliko du.

Garaian garaiko lanak

• Maiatza/Ekaina: Erein hazitegian (ziklo oso luzea behar baitu).
• Uztaila/Abuztua: Behin betiko aldaketa baratzera. Eman ongarri (indar) asko!
• Iraila: Jorratu lurra eta zaindu aza-beldarrak. Ez utzi landarea egarriz pasatzen.
• Urria: Garbitu horitzen hasten diren beheko hostoak, burutxoak aireztatzeko.
• Azaroa: Lehen uztak oinarriko burutxoekin. Egin zurtoinaren kaskatzea.
• Abendua/Urtarrila: Uzta garaia betean. Landareak ezin hobeto jasaten du elurra.
• Otsaila: Uzta biltzearen amaiera, burutxoak loratzeko ireki baino lehen.