Erramua

Sukaldeko gutizia, tximisten aurreko babesa eta etxearen zaindari betierekoa

Erramua (edo ereinotza) zuhaixka edo zuhaitz txiki hostoiraunkorra da, Euskal Herrian indar handiz hazten dena, batez ere kostaldeko giro epel eta hezean. Oso landare gogorra da, baina lur harroak (ondo drainatuak) eta materia organiko apur bat dutenak maite ditu. Itzala onartzen duen arren, gure inguruan eguzki-begian egotea eskertzen du, hostoek olio esentzial (zineola) gehiago kontzentra dezaten. Hazkunde motelekoa baina jarraitua da, eta hamarkada luzez bizi daiteke. Baratzean, haren urrinak intsektu asko urruntzen ditu; beraz, etxe-sarreratik gertu izatea estrategia burutsua da.

Erramua gure kulturan 

Euskal mitologian eta etnografian, erramua babesle nagusia da. Erramu-igandeko protagonista dugu: bedeinkatutako erramua urte guztian gordetzen da ate ostean edo balkoian, Eatek (ekaitzen jainkoak) etxean kalterik egin ez dezan. Ekaitz gogorrenetan erramu-hosto batzuk erretzeak natura baretzen laguntzen zuela uste zen. Etnografikoki, baratzearen eta sukaldearen arteko lotura da: ez dago bakailao-bizkaitarrik, ez lekalerik, ez haragi-eltzekaririk "erramu-hostoaren" punturik gabe. Garaian garaiko sinbolo gisa, erramua garaipenaren ikurra bada ere, baserrian etxe seguru eta ondo elikatuaren zeinua da ororen gainetik.

Propietateak 

Digestio-estimulatzaile bikaina da, haizeak eta urdaileko astuntasuna saihesteko ezin hobea (horregatik gehitzen zaie lekaleei). Propietate antiseptikoak eta espektoratzaileak ditu; erramu-bahoak (lurrunak) beti erabili izan dira baserrian katarro garaian "bularra irekitzeko". Gainera, artikulazioetarako antiinflamatorio naturala da, olio beratutan erabiliz gero.

Erramua sukaldean 

Erramu-olioa kolpeentzako 

Utzi beratzen (mazeratu) erramu-hosto lehor eskukada bat (pixka bat xehatuta) Arabako Errioxako oliba-olio birjina estran 40 egunez. Olio hau "mano de santo" da erreuma-minak dituzten lekuetan masajeak emateko edo landa-lanetan hartutako kolpeen ondoren. Eta sukaldean... inoiz ez bota hosto freskorik! Utzi hostoa apur bat lehortzen mikaztasuna gal dezan eta eltzekariari urrin guztia aska diezaion.

Gogoratzeko lana 

Euste-kimaketa. Erramuari asko haztea gustatzen zaio. Baratzean zuhaixka gisa mantentzeko, negu amaieran inausi behar da, forma emanez eta beste landareei itzalik egin ez diezaien.

Oharra: Baserrietako segurtasunerako hil ala biziko akatsa da sukaldeko erramua eta lorategiko erramua edo heriotzorria (Nerium oleander L.) nahastea. Azken honen erabilera sukaldean zeharo baztertu behar da; izan ere, biziki pozoitsua da eta arritmiak, dardarak eta konbultsioak eragin ditzake.

Garaian garaiko lanak

• Martxoa/Apirila: Landatzeko eta ongarri organikoa (simaurra edo luarra) emateko garaia.
• Maiatza/Ekaina: Kimu berrien hazkundea.
• Uztaila/Abuztua: Ureztaketa zaindu uda oso lehorra badator (gurean ez da ohikoena).
• Iraila/Urria: Hostoak bildu eta negurako lehortzen uzteko sasoi ezin hobea.
• Azaroatik Otsailera: Lozorro-aldia. Formazio-kimaketa otsailean egin.