Asun-ura

Asun-ura laborantza indartzeko eta izurriteak prebenitzeko ongarri ekologiko eraginkorrenetako bat da, bereziki isuri atlantikoko lurretan nitrogenoa (N) gehitzeko aproposa. Urtica dioica landarea baliatzea ezinbestekoa da hezetasun handiko inguruneetan landareak bioestimulatzeko, patogenoen presioa etengabea denean.

Asun-urak histamina, azido formikoa eta hainbat flabonoideren hartzidura bidez jokatzen du. Horrez gain, nitrogeno (N), potasio (K), burdin (Fe) eta silizio (Si) iturri paregabea da. Euskal Herriko plubiometria handiko kliman eta gure lur azidoetan, prestatu hau funtsezkoa da lurzoruaren egitura hobetzeko eta landare-ehunen erresistentzia mekanikoa sendotzeko.

1. Osagaiak eta Neurriak:

• Landare-materia: Kilo bat asun fresko (ahal dela loratu aurretik jasotakoa, haziak barreia ez daitezen) edo 200 g landare lehor.
• Ura: 10 litro ur, klororik gabea. Gure baserrietan ezinbestekoa da deposituetan bildutako euri-ura erabiltzea; iturriko urak kloro gehiegi baitu eta hartzidurarako mikrobiota onuragarria hilko luke.

2. Egiteko Prozesua:

• Txikitzea: Asuna ondo puskatu edo txikitu nutrienteak errazago ateratzeko.
• Mazerazioa: Landarea plastikozko edo egurrezko ontzi batean sartu (inoiz ez metalezkoan, oxidazioa dela eta) eta urez estali.
• Oxigenazioa: Egunero 5-10 minutuz egurrezko makila batekin nahasi. Urratu hau oso garrantzitsua da hartzidura aerobikoa bermatzeko.
• Amaiera: Prozesuak 10-15 egun irauten du, tenperaturaren arabera. Prest dagoela jakingo dugu nahastean burbuilarik edo bitsarik (aparra) agertzen ez denean; horrek mikrobioen jarduera egonkortu dela esan nahi du.
• Iragaztea: Oihal mehe edo sare batekin likidoa hondar solidoetatik banatu (hondar hauek konpostera bota daitezke zuzenean).

3. Erabilera eta Aplikazioa:

• Sustraietarako Ongarri Gisa: %10ean diluitu (purin zati bat 9 ur zatiko). Lurrera zuzenean botatzen da udaberriko hazkundea sustatzeko, batez ere Gernikako tomatea edo Ibarrako piperra bezalako landare "gosetietan".
• Hosto-Indargarri eta Intsektizida Gisa: %5ean diluitu (zati bat 19 ur zatiko). Hostoetan ihinztatu zorriari eta armiarma gorriari aurre egiteko, eta gure kostaldeko "orbiri" edo lanbroaren ondorioz sortzen den gorrina (mildiua) prebenitzeko. Bertan dagoen silizioak hostoaren kutikula gogortzen du, onddoen hifen sarrera zailduz.

Asuna, euskara hutsean, gure baserrietako iruditerian karga sinboliko handiena duen landareetako bat da. Tradizioaren arabera, Amalurrak (Ama Lurrak) babestutako landarea da, lurra gaizki tratatua edo biluzik dagoen tokietan sortzen baita, bere "azal" babesle gisa. Euskal folklorearen arabera, asunak espiritu gaiztoak eta behi-esnea galarazi nahi zuten sorginak uxatzeko indarra du; horregatik, udako solstizioan ukuiluak asun freskoekin igurztea ohitura zen. Gainera, baserri baten ondoan asun mardulak hazten badira, Mari jainkosaren "tximistorratz naturaltzat" hartzen dira, Anboto edo Txindokiko gailurretatik ekaitzak menderatzen dituen jainkosaren babespean dagoen seinale.