Basa-menda infusioa

Basa-menda infusioa Euskal Herriko baratzeetan inurriak eta zorriak modu azkar eta naturalean uxatzeko errefusatzaile ekologiko paregabea dugu. Estraktu botaniko honek bertako aldaerak ditu oinarri, hala nola ur-menda (Mentha aquatica) edo zaldi-menda (Mentha suaveolens), gure erreka-bazterretan eta txoko itzaltsuetan berez eta oso ugari hazten direnak, mentol eta pulegona bezalako olio esentzialetan aberatsak direlako. Isuri atlantikoan, inguruko hezetasun handiak zorrien agerpena bizkortzen du; intsektu hauek inurriek "zaindu" eta babesten dituzte, haien ezti-basa profitatzeko. Menda-infusioa ematerakoan, inurrien usaimen-hartzaileak saturatu egiten ziraten eta feromona-arrastoak suntsitzen zaizkie; horrela, bien arteko sinbiosia hautsi eta baratzean ditugun laborantzak uztera behartzen ditugu, produktu kimiko sintetikoen beharrik gabe.

Osagaiak eta Neurriak

• Landare-materia: 300 gramo basa-menda hosto eta zurtoin fresko (goizean goiz bildutakoak, olio esentzialak indar betean daudenean) edo 50 gramo landare lehor.
• Ura: 2 litro euri-ur edo iturburuko ur. Garrantzitsua da iturriko ur kloratua saihestea, kloroak landarearen konposatu usaintsuak desegin ditzakeelako.

Egiteko Prozesua

• Txikitzea: Adarrak eta hostoak eskuekin edo guraizeekin apur bat txikitu edo birrindu, olio esentzialak dituzten guruinak hautsi eta erauzketa errazteko.
• Infusioa: Jarri 2 litro ur irakiten altzairuzko, buztinezko edo zeramikazko ontzi batean (saihestu burdina prestatuaren oxidazioa ekiditeko). Irakiten hasten den unean, sua itzali eta gehitu txikitutako menda.
• Pausatzea: Ontzia berehala eta hermetitoki estali, mentola eta gainerako osagai lurrunkorrak ur-lurrunarekin batera joan ez daitezen. Utzi pausatzen nahasketa erabat hoztu arte (3 edo 4 ordu inguru).
• Iragaztea: Iragazi likidoa oihal mehe batekin edo sare estuko iragazki batekin landare-hondarrak kentzeko; horrela, ihinztagailuaren pita bafatu dezaketen zatiak saihestuko dituzu.

Erabilera eta Aplikazioa

• Nola aplikatu: Harreman-lurrunketa eta usaimen-uxatzea oinarri duen etxeko infusioa denez, zuzenean aplikatzen da, urardotu gabe. Ihinztatu inurrien bideetan, fruta-arbolen oinean, aurkitutako inurritegietan edota zorriak jotako zurtoin eta hostoetan.
• Maiztasuna: Aplikatu 3 edo 4 egunean behin sasoian (udaberrian eta udan), edota zerba edo Gernikako piperra bezalako barazki sentikorren inguruan inurritegi berri bat sumatu bezain laster. Erremedio lurrunkorra denez, berriro eman behar da euri mardulak edota xirimiri etengabea izanez gero.
• Polinizatzaileentzako segurtasuna: Prestakin hau guztiz kaltegabea da erleentzat eta erlastarrentzat. Haren eragina ez da toxikoa eta ez ditu arrautzak suntsitzen; izurriak desorientatzen dituen urrin-bide bat besterik ez da. Jardunbide egoki gisa, ilunabarrean aplikatzea gomendatzen da, eguzkiak hosto bustietan lupa-efekturik egin ez dezan.

Menda, euskara jatorrean menda, bortana edo asina izenez ezaguna, funtsezko landarea da gure baserrietako etnobotanikan. Antzina, baserritarrek erreka-zuloetan jasotzen zuten bere dohain medizinalengatik, baina horrez gain, ohitura handia zegoen menda-matazak sukaldeko leihoen azpian eta atariaren ondoan landatzeko. Behaketa hutsaren bidez zekiten haren urrin biziak inurriak, euliak eta arratoi txikiak etxetik eta despentsatik urruntzeko ezkutu natural gisa jokatzen zuela. Herri-medikuntzaren alorrean, sendagileek ere erabiltzen zuten menda intsentsu gisa, negu luzeen ondoren etxe barruko airea berritu eta purifikatzeko, erreka-bazterretako urrinak etxe-babeserako duen balio handia erakutsiz.