Oilo-simaurra

Oilo-simaurra edo gallinaza ongarri organiko biziki indartsua da Euskal Herriko baratzeetarako; nitrogeno eta fosforo kopuru itzela ematen du uzta ikusgarriak lortzeko. Kontzentrazio altuko zuzenketa denez, lur nekatuak indarberritzeko eta gure eskualdeko laborantza zorrotzenak (gosetienak) bultzatzeko gaitasuna du, betiere modu egokian kudeatzen bada, isuri atlantikoko euriek nutrienteak garbitu (lixibiazioa) ez ditzaten.

Osagaiak

• Oilo-simaur hutsa: Oilo-tokitik jasotako gorotzak. Hil ala bizikoa da ohearekin batera jasotzea (lastoa, egur-pizka edo arroz-azala), nitrogeno gehiegizkoa orekatzeko.
• Material lehorra (Karbonoa): 2 zati lasto, kimaketa-hondar txikituak edo arto-mukurru lehorrak, oilo-simaur zati bakoitzeko.
• Ura: Hezetasuna mantentzeko beharrezkoa den gutxienekoa, oilo-simaurrak jada hezetasun handia baitu freskotan jasotzen denean.

Prestaketa 

Oilo-simaurra "simaur bizia" edo oso beroa da, eta ez da inoiz gordinik (freskotan) erabili behar. Azido uriko eta amoniako kopuru handia duenez, ontze-prozesu zorrotza behar du:

• Nahasketa: Batu oilo-simaurra eta material lehorra. Hau funtsezkoa da nitrogenoa lurrun bidez ez galtzeko eta usaina gutxitzeko.
• Luartzea (Konpostatzea): Osatu pila bat euri-jasengandik babestutako leku batean (nitratoak akuiferoetara joan ez daitezen). Tenperaturak 65 °C hartu behar ditu Salmonella bezalako bakterioak suntsitzeko.
• Iraultzea: Mugitu pila 15 egunean behin lehen bi hilabeteetan, aireztapena bermatzeko.
• Ontzea: Euskal Herriko giroan, 4-6 hilabetera ongarria prest egongo da. Hartutako amoniako usaina desagertu eta lur emankorraren urrina hartzen duenean dago ondua eta erabiltzeko prest.

Erabilera eta Aplikazioa

• Dosifikazioa: Ez gainditu 1-1,5 kg metro koadroko. Ongarri oso kontzentratua da eta "erre" egin ditzake landareak gehiegi botaz gero.
• Aplikazioa: Gainetik txertatu (5-10 cm-ko geruza) udaberriko ereiteen aurretik. Txakoli-artorako edo aza jendearentzat (aza-hosto-zabala, adibidez) ongarri kuttuna da.
• Oharra: Saihestu landare gazteen zurtoinarekin kontaktu zuzena izatea.

Gure baserrietan, oiloa (oiloa) etxearen oparotasunaren termometroa izan da historikoki. Euskal folklorearen arabera, oiloak Ereñuen (etxeko jeinuen) babespean daude, eta sinesmenak dioenez, oiloak martxoko ostiralean arrautza erruten badu, arrautza hori oilo-simaur pilan lurperatu behar dela ongarriak indar handia izan dezan. Bada gurean "Urrezko txitak dituen oiloaren" kondaira ere; izaki mitologikoek lurrak ondo ongarrituak eta animaliak garbi zituzten nekazariak saritzen zituztela dioena. Landa-tradizioan, oilo-simaurrari batzuetan "lurraren gatza" deitzen zitzaion: bazekiten koxkor bakar batek bizia eman zezakeela, baina eskukada batek landarea pikutara bidal zezakeela lurrak eskatzen duen errespetuz eta denboraz tratatu ezean.