Zizare-humusa
Zizare-humusa ongarri organiko bikaina da Euskal Herriko lurrak indarberritzeko; mikroorganismoak eta erraz xurgatzen diren nutrienteak ematen dizkio baratze osasuntsu bati. Lur nekatuak suspertzeko ezin hobea da, gure geografiako buztin-lurren egitura hobetzen baitu eta ingurune azidoetan pH-a erregulatzen baitu.
Osagaiak
Vermikompostatzea eraldaketa bioteknologikoko prozesu bat da; bertan, zizareek (normalean Eisenia fetida edo zizare gorria) materia organikoa digeritu eta fitohormona zein azido humiko eta fulbikotan aberatsa den produktu bihurtzen dute.
- Zizareak: Gomendagarria da 500-1000 zizare inguruko "hazkuntza-gune" batekin hastea.
- Ohea: Koko-zuntza, kartoi txikitua (tinta toxikorik gabea) eta lastoa.
- Janaria: Baratzeko hondakinak (aza-hostoak, patata-azalak) eta sukaldeko soberakinak. Kontuz: ez bota zitriko edo tipula gehiegi, ohea gehiegi azidotzen baitute.
- Gehigarria: Arrautza-azal birrinduak. Euskal Herrian hau gakoa da kaltzioa gehitzeko eta gure lurren berezko azidotasuna neutralizatzeko.
Prestaketa
- Bizitokia: Gure kliman, vermikompostagailuak itzalean eta euri-jasa zuzenetatik babestuta egon behar du, ur-putzuek zizareak ito ez ditzaten.
- Hasiera: Jarri 10 cm-ko ohe heze bat eta askatu zizareak. Utzi 24 orduz ingurura egokitu daitezen janaria eman aurretik.
- Elikadura: Gehitu landare-hondakinak geruza finetan. Zizareak gora igoko dira jatera. Arabako Lautadako negu hotzetan, komeni da goiko aldea zaku-oihal batekin edo manta termiko batekin estaltzea, tenperatura 15 °C eta 25 °C artean mantentzeko.
- Uzta: 4-6 hilabetera, beheko maila lur beltz, fin eta baso-usainekoa denean, janaria alde batera mugitu zizareak harantz joan daitezen; horrela, humus garbia atera ahal izango duzu.
Erabilera eta Aplikazioa
- Hazitokiak: Nahasi %20 humus substratuarekin. Ernatze-prozesuan arrakasta handiagoa bermatzen du eta sustraietako patogenoen aurka babesten du.
- Aldaketa: Jarri eskukada bat (200 g) zuzenean landaketa-zuloan. Ezin hobea da Gernikako Piperrarentzat edo Baserriko Tomatearentzat, sustraiak ez baititu erretzen.
- Lixibiatua (Humus likidoa): Vermikompostagailutik jariatzen den likidoa %10ean urardotu euri-urarekin, eta erabili xurgapen azkarreko hosto-ongarri gisa.
Euskal mundu-ikuskeran, zizareak lurrari arnasa ematen dioten tunelak eraikitzen dituzten langile nekaezinak dira. Antzina, baserrietan, zizarea ez zen zomorro soil bat, lurraren osasun-zeinua baizik; laiarekin (lurrak lantzeko tresna tradizionala) buelta ematean zizare asko aurkitzen zituen nekazaria lurrak bedeinkatua sentitzen zen. Esaten zenez, zizareak dira hiltzen denaren hondakinak bizitza berri bihurtzeaz arduratzen direnak, naturaren ziklo sakratua itxiz lurpeko genioen zaindaritzapean.