Apioa

Uraren umea, barneko garbitasuna dakarren landare lerdena

Apioa hezetasunaren erregea da gure baratzeetan. Euskal Herrian, orbiriak eta euriak emankorrak diren tokietan, landare honek ingurune ezin hobea aurkitzen du, bereziki kostaldean eta Bizkaiko zein Gipuzkoako haran beheetan. Ikuspuntu teknikotik, barazki "gosetia" edo zorrotza da: materia organikoan (indarrean) oso aberatsa den lurra behar du —aurretik simaurketa on bat egitea ezinbestekoa da— eta, ororen gainetik, urik inoiz ez falta izatea. Apioak egarria pasatzen badu, zurtoinak haritsuak, mikatzak eta ahulak bihurtzen dira. Arabako barnealdean, kontuz ibili behar da udazkeneko lehen izotzekin, uzta jaso aurretik haren karkaxak (pencas) erre ditzakete eta.

Apioa gure kulturan

Euskal tradizio etnografikoan, apioa haren dohain medizinal eta depuratzaileengatik estimatu izan da gehiago, sukalderako osagai huts gisa baino. Barandiaranek jaso zuen belagile edo sendatzaileen jakintzaren arabera, apioa zen "gorputzeko urak garbitzeko" eta negu astunen ondoren odola fintzeko landare hautatua. Haren urrin indartsuak etxe itxietako "aire gaiztoak" uxatzeko ahalmena zuela uste zen. Etnografikoki, gure padura eta hezeguneetan berez hazten den apio basatia Amalurraren oparitzat hartzen zen, arrantzaleen eta baserritarren artikulazioei arintasuna itzultzeko hezetasun eta hotz egun gogorren ostean.

Propietateak

Diuretiko natural onenetakoa da, duen potasio eta sodio kopuruari esker. Azido urikoa kanporatzen eta odol-presioa jaisten laguntzen du. Kaloria gutxikoa da eta zuntzean aberatsa. Gure herri-medikuntzan, apio eta tipula salda giltzurrunak garbitzeko eta gorputzaren hantura jaisteko erremedio tradizionala izan da.

Apioa sukaldean

Baserriko salda berritzailea 

Ontzi handi batean urarekin, gehitu apio adar mardul bi beren hostoekin, tipula zuri bat, bi azenario eta urdaiazpiko-hezur edo bizkarreko bat. Egosi su motelean ordu eta erdiz. Iragazi salda eta edan ondo bero afal aurretik. Mendian euri-pean ibili ondoren, gorputza epeltzeko eta sistema garbitzeko modurik onena da.

Gogoratzeko lana

Zuritzea. Uzta biltzeko hamabost egun falta direnean, estali zurtoinak paper ilunarekin edo lurreztatu (lurra hurbildu) zati horiek zuri, xamur eta mikatztasun gutxiagoko geratu daitezen.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Erein babesean edo hazitegi beroan (hazia oso txikia eta motela baita).
• Apirila/Maiatza: Aldatu ontzi txikiagoetara landareak indarra har dezan.
• Ekaina: Behin betiko aldaketa baratzera. Ura barra-barra hemendik aurrera!
• Uztaila/Abuztua: Ureztaketa etengabearen hilabeteak. Ez utzi lurra inoiz lehortzen.
• Iraila: Lehen zuritze-lanen hasiera.
• Urria/Azaroa: Uzta nagusia. Kostaldean lurrean ondo eusten dio; Araban, jaso izotz beltz gogorrak iritsi aurretik.