Arbi zuria

Lurpeko indar zuria, neguko gaba ilunetan bidea argitzen duena

Arbi zuria (edo Nabo zuria) gure baratzetako tradiziorik handieneko barazkietako bat da, patata gure mahaietan nagusitu aurreko garaikoa. Ziklo azkarreko laborantza da eta giro fresko zein hezeak maite ditu. Lur arinak, harririk gabeak (zuztarra itsusi ez dadin) eta tenpero onarekin daudenak ditu gustuko. Euskal Herrian, uda amaierako ereiteak izaten dira arrakastatsuenak; izan ere, landareak asko eskertzen baitu tenperaturak jaitsi eta udazkeneko euriak iristean zuztarra mardultzea; horrela, ez da zurezko bihurtzen eta ez du gehiegizko mintasunik hartzen.

Arbi zuria gure kulturan

Etnografikoki, arbia baserriaren aliatu handia izan da: arbi-hostoak (nabizak) aziendaren bazka ziren eta zuztarra, berriz, eltzekari eta salda purifikatzaileen oinarria. Esaten zenez, laratzeko errautsetan erretako arbi platerkada on batek indarra itzultzen zien adinekoei negu gordinean.

Propietateak

Organismoa garbitzeko barazki paregabea da. Diuretiko indartsua da eta kaloria gutxi du. C bitamina, potasioa eta zuntza eskaintzen dizkigu. Gure herri-medikuntzan, arbi-salda eztulari eta katarroari aurre egiteko erabili izan da beti, baita giltzurrunak modu naturalean garbitzeko ere. Haren hosto berdeek (nabizek) lekale askok baino kaltzio eta burdin gehiago dute.

Arbi zuria sukaldean

Nabo eta Patata Porrusalda 

Garbitu ondo bi arbi zuri eta bi patata. Moztu itzazu tamaina ertaineko puskatan (kraskatuta edo kaskatuta). Lapiko batean oliba-olio zorrotada batekin, errehogatu porru pare bat (benetakoak, zati berdea ondo garbituta dutela). Gehitu arbia eta patata, estali urarekin eta egosi 20-25 minutuz. Arbiak ematen dion lur-ukitu eta gozo horrek porrusalda askoz ere jatorragoa eta tradizionalagoa bihurtzen du.

Gogoratzeko lana

Bakandua (Bakantze-lana). Landaretxoek 5 cm inguru dituztenean, kendu ahulenak eta utzi 15 cm-ko tartea batetik bestera, zuztarrak loditzeko tokia izan dezan.

Garaian garaiko lanak

• Abuztua/Iraila: Ereite-aldi nagusia zuzenean baratzean.
• Urria: Bakantze-lanak (bakandua) eta belar txarren zaintza.
• Azaroa: Arbia tamaina hartzen hasten da.
• Abendua/Urtarrila: Uzta garaia betean. Zuztarrak ondo eusten dio lurpeko hotzari.
• Otsaila: Uzta amaitu landarea loretara (tontortzera) joan aurretik.