Azenarioa

Aza-horia: Eguzkiaren kolorea gordetzen duen zuztarra

Azenarioa Unbeliferoen familiako landare belarkara eta biurtekoa da; lehenengo urtean, zuztar nagusi indartsua, mamitsua eta azukretan aberatsa garatzen du. Hostoak finean moztuta ditu, luma-itxurakoak, eta oinarrian erroseta bat osatzen dute; bigarren urtean, berriz, lore-zurtoina ernetzen da, unbela itxurako lore zuri-xortekin errematatua.

Euskal Herrian, azenarioak historia liluragarria du, gure mendi eta zelai hezeetan berez hazten den Daucus carota senide basatiarekin hasita. Aldaera etxekotuak bide arabiarretatik iritsi baziren ere, baserrian beti estimatu izan da landareak freskotasun bila lur barnean "murgiltzeko" duen gaitasuna. Badago teoria etimologiko bitxi bat dioena "azenario" hitza Aza-Horia esapidetik etor daitekeela (literalki, azal horiko aza), selection holandarrak gaur egun ezagutzen dugun kolore laranja ezarri aurreko aldaera argi haiek gogora ekarriz. Joan diren mendeetan, landare honen edertasuna hain zen handia, ezen Frantziako eta Ingalaterrako gorteetan haren hosto eta loreak kapelak eta gala-jantziak apaintzeko erabiltzen baitzituzten.

Euskal nekazariarentzat, oinarrizko laborantza da, lur harroa eta harririk gabekoa eskatzen duena, sustraia oker ez dadin; zaporerik onena, berriz, tradizioz errautsak (egur-ikatzezkoak) ematen dion potasioari esker lortzen du.

Oharra: Erein zuzenean lurrean (inoiz ez aldatu/trasplantatu) eta egin bakandua (bakantze-lana) landareek 3-4 hosto dituztenean.

2. oharra: Bere arerio nagusia den azenarioaren euliari aurre egiteko, tartekatu tipula edo porru errenkada bat bi azenario-errenkadako. Alliumen (liliazeoen) usain eta urrin indartsuak eulia nahasi eta uxatu egiten du, zure azenarioen zuztarrak arriskutik kanpo utziz.