Baleriana

Lasaitasuna, barne-pakea eta baratzearen baretasuna

Baleriana landare bizikorra da, metro eta erdiko garaierara iritsi daitekeena, eta lore zuri edo arrosa usaintsuz koroatua. Landare ezin hobea da baratzearen txokorik hezeen eta itzaltsuenetarako, beste espezie batzuek aurrera egiten ez duten tokietan. Lur sakonak, harroak eta materia organikoan (indarrean) aberatsak direnak behar ditu, haren zuztarra (zati medizinala) ondo gara dadin. Euskal Herrian, normalean ez du aparteko ureztaketarik behar toki fresko baten ondoan landatzen bada, gure inguruko hezetasuna maite baitu. Deigarria da katuen eta landare honen arteko harremana (hortik datorkio katu-belarra izena): katuen sudurrarentzat zuztarraren urrina biziki erakargarria da, eta euforiaz beterik bertan iraultzen dira.

Katu-belarra gure kulturan 

Euskal mitologian eta etnografian, barneko "piztiak" baretzen dituen landarea da baleriana. Esaten zenez, haren zuztarrek leize-zuloetako isiltasuna gordetzen zuten. Aipagarria da gure baserrietan izan duen erabilera tradizionala "nerbio txarrak" eta susto edo atsekabe handi baten ondorengo bihotz-ikarak tratatzeko. Etnografikoki, zuztar lehorrak ukuiluetan edo kortetan zintzilikatzen ziren ekaitz elektrikoetan azienda lasaitzeko, haren urrinak aireko genioak baretzen zituela uste baitzen. Oreka-landarea dugu: loreak argi bila ari diren bitartean, zuztarrak lur hezean hondoratzen dira lo-botika ateratzeko.

Propietateak 

Ezagutzen den sedatzaile naturalik nagusiena da. Lo-ezinaren, antsietatearen, estresaren eta suminkortasunaren aurka laguntzen du. Propietate antiespasmódikoak ere baditu, nerbioetatik datozen gihar-minetarako oso erabilgarria izanik. Gure herri-medikuntzan beti erabili izan da "odola epeltzeko" eta lo gozoa ziurtatzeko. Oharra: Bere usaina oso berezia eta indartsua da (batzuek "oin izerditu" usaina duela diote), azido balerenikoei esker.

Recetilla

Baleriana-tinturea (Etxeko baleriana-tintura) 

Garbitu ondo gutxienez bi urte dituen landare baten zuztarrak. Txikitu eta jarri beirazko frasko batean. Estali pattarrez edo erabilera elikagarrirako alkoholez (70º). Utzi mazeratzen toki ilun batean 21 egunez, egunero astinduz. Iragazi eta gorde tantaka-isurgailu batean. Lo egin aurretik 15-20 tanta ur pixka batekin hartzea lo-ezinaren kontrako erremedio ukaezina da.

Gogoratzeko lana 

Zuztar-bilketa. Ez erabili zuztarrak lehen urtean. Itxaron bigarren edo hirugarren urteko udazkenera arte, lurgaineko zatia zimeltzen denean; orduantxe biltzen baitira osagai aktiboak errizoman.

Garaian garaiko lanak

• Martxoa/Apirila: Hazitegian ereiteko edo landaketak egiteko garai ezin hobea.
• Ekaina/Uztaila: Loraldi garaia. Gozatu haren urrin gozoaz.
• Iraila/Urria: Landare helduen zuztarrak biltzeko garai urrezkoa.

Negua: Neguko lozorroa. Landarea lurgainetik desagertu egiten da.