Borraja

Amalurraren bitxi urdina, tristura uxatu eta odola garbitzen duena

Borraja landare biziki rústikoa edo landatarra da; Kantauri isurialdeko klima epel eta hezean ezin hobeto egokitzen da, baina Arabako Errioxan ere indarrez hazten da. Borrajak lur sakonak, aireztatuak eta nitrogeno (indar) ugaridunak maite ditu, nahiz eta lur eskasagoetan ere aurrera egiteko gai den bere zuztar indartsuari esker. Bere kabuz ereiten den landarea da; behin baratzean sartuta, nekez joango da. Haren lore urdinak jangarriak eta apaingarriak izateaz gain, polinizatzaileak erakartzeko imanak dira, baratzeko osasuna hobetuz.

Borraja gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, borraja "poztasunaren landarea" dela esan ohi da. Jose Miguel Barandiaranek jaso zuenez, lore eta hostoen infusioak baserrietan "bihotza exultatzeko" eta melankolia edo arimako itzalak uxatzeko erabiltzen ziren. Esaten denez, haren indarra Amalurraren barren-barrenetik dator, eta horregatik purifikatzaile gisa erabiltzen zen: odola garbitzeko, sukarra jaisteko eta "begirada argitzeko" topaketa txar baten ostean. Etnografikoki, apalenen botika izan da: ia zainketarik behar ez duen landarea, baina neguko gaitzen kontrako babes ezin hobea ematen duena.

Propietateak

Potasio, kaltzio eta burdin iturri mardula da, A eta C bitaminekin batera. Propietate diuretiko eta sudorigarriak ditu, toxina kanporatzeko eta gripeei aurre egiteko aproposa. Muzilago asko duenez, arnasketa-bideak leuntzeko bikaina da. Horrez gain, hazien olioa oso aberatsa da azido gamma-linolenikotan, azalaren osasunerako eta oreka hormonalerako ezinbestekoa.

Borraja sukaldean

Borraja eta patata xumeak, baratzuri olioarekin

Zuritu ondo borraja-adarrak hariak kenduz (iletxoak egostearekin desagertzen diren arren). Egosi patata pare batekin —hauek kraskatuta almidoia aska dezaten— 10-12 minutuz. Zartagin batean, gorritu hiru baratxuri-hortz laminatan oliba-olio birjina estra ugarirekin. Drainatu borraja eta patata, eta isuri olio-erre irakiten hori gainetik. Gorputza garbitzen eta arima goxatzen duen plater apala.

Gogoratzeko lana

Hariak kentzea edo garbiketa. Lan neketsua bada ere, zurtoin lodienei alboko hariak kendu behar zaizkie ahoan zeta-testura lortzeko.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Lehen ereiteak barnealdean hazitegi babestuetan.
• Apirila/Maiatza: Ereite zuzena baratzean. Bakandu landareak lekua izan dezaten.
• Ekaina: Zaindu zorria. Loreak biltzeko garaia entsaladak apaintzeko.
• Uztaila/Abuztua: Bero gehiegiarekin landareak sufritu dezake; ureztatu ilunabarrean.
• Iraila/Urria: Garai egokia bigarren ereite baterako, neguan zurtoin xamurrak izateko.
• Noviembre/Diciembre: Uzta mailakatua. Borrajak ondo eusten dio Kantauriko hotz ertainari.
• Urtarrila: Kostaldean, oraindik borraja freskoa dugu baratzean.