Brokolia

Lurraren lore berdea, neguko haizeen aurrean makurtzen ez den osasun-iturria

Brokolia gure isuri atlantikoko kliman bere habitata ezin hobeto aurkitu duen barazkia da. Laborantza honek tenperatura freskoak eta inguruko hezetasun iraunkorra maite ditu; horregatik, Gipuzkoako eta Bizkaiko baratzeetarako aproposa da. Arabako barnealdean, aldiz, drainatze ona duten lurrak behar ditu, izotzak sustraiak kaltetu ez ditzan. Landare "gosetia" da, materia organikoan eta nitrogenoan aberatsa den lurra eskatzen duena. Jaten duguna, berez, erabat garatu gabeko lore multzo bat da; horregatik, uzta biltzeko unea kritikoa da: erne ez bagabiltza, burua edo pella ireki egingo da eta lore hori txikiak agertuko dira, testura eta merkataritza-balioa galduz.

Brokolia gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, aza jendearen familiako landareak (aziak) "apalenen botika" gisa hartu izan dira tradizioz. Brokolia aza edo berza baino beranduago iritsi bazen ere gure baratzeetara, haren babes-karga sinbolikoa jaso du. Barandiaranek aipatzen zuenez, gurutzedunak funtsezkoak ziren baserritarraren dietan, gorputza neguko gaitzen eta begizkoaren eraginen aurrean "itxita" mantentzeko. Haren kolore berde bizia odola garbitzen laguntzen zuen Amalurraren indarraren adierazgarritzat hartzen zen. Etnografikoki esan ohi denez, pella estu eta ederrak lortzen dituen nekazariak lurreko genioen mesedea du, zeruko ura eta ongarriaren indarra orekatzen asmatu duelako.

Propietateak

C eta K bitaminatan zein zuntzean aberatsa den superelikagaia da. Sufredun konposatuak ditu (sulforafanoa), propietate antioxidatzaile eta antikantzzerigeno indartsuengatik ezagunak. Sistema immunologikoa sendotzen eta hezurren osasuna hobetzen laguntzen du. Bitamina guztiak profitatzeko, onena lurrunetan 5 minutu baino gehiago ez egostea da, bizi-bizi dagoela adierazten duen kolore berde hori galdu ez dezan.

Brokolia sukaldean

Brokolia baserriko gaztarekin 

Banatu brokolia adartxotan eta egosi lurrunetan 5 minutuz. Zartagin batean, saltteatu urdai-tako batzuk edo xingarra karraskatsu egon arte. Jarri brokolia ontzi batean, gehitu xingarra eta estali Idiazabal gazta-ezkatekin edo inguruko ardi-gazta onduarekin. Eman bi minutuko kolpea parrillan (grill) gazta urtu dadin eta kitto! Baratzea eta artzaintza uztartzen dituen platera.

Gogoratzeko lana

Uzta mailakatua. Buru edo pella nagusia moztu ondoren, ez erauzi landarea; azpitik, saihetsetatik, burutxo berriak edo altsumak ateratzen hasiko zaizkio, txikiagoak baina dasta berekoak, aste batzuetan zehar.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Erein hazitegi babestuan udaberriko lehen uztarako.
• Apirila/Maiatza: Aldaketa baratzera kostaldean.
• Ekaina/Uztaila: Ereite nagusia udazkeneko eta neguko uztarako (goxoena dena).
• Abuztua/Iraila: Behin betiko aldaketa. Ureztaketa asko zaindu uda lehorra bada.
• Urria/Azaroa: Landarea udazkeneko euriekin hazten da. Begiratu hostoen azpialdea beldarrak bilatzeko.
• Abendua/Urtarrila: Uzta garaia betean. Lehen hotzekin brokolia gozoago dago.
• Otsaila: Alboko burutxoen edo altsumen azken bilketak, landarea behin betiko loratu aurretik.