Erremolatxa

Odola sendotzen duen lurraren taupada morea

Erremolatxa (edo Erremolatxa gorria) laborantza landatarra da, Euskal Herriko giro epelera ezin hobeto moldatzen dena. Lur sakonak maite ditu, harroak eta potasioan (indarrean) aberatsak direnak, zuztarra borobil eta oztoporik gabe hazi dadin. Freskotasunari ondo eusten dion arren, lurra gehiegi ez trinkotzea behar du. Isuri atlantikoan, drainatze lanak ezin hobeak izatea eskertzen du, udazkeneko euri-jasek zuztar-lepoa ustel ez diezaioten. Landare eskertua da benetan: zuztarraz gain, betarraba-hostoak ere jateko ezin hobeak eta gozoak baitira.

Erremolatxa gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, erremolatxaren gorri-more bizi hori osasunarekin eta "odolaren indarrarekin" lotu izan da beti. Zuztar mardul eta ilun hauek Amalurraren zainetatik datorren oparitzat hartzen ziren. Sasoiz aldatzean erremolatxa jateak espiritua tristuratik babesten zuela eta neguko lainoen aurrean gorputza "piztuta" mantentzen laguntzen zuela uste zen. Etnografikoki, ahultasunaren aurkako botika naturala izan da; baserrietan esan ohi zen erremolatxa jaten zuenak sagar-masailak eta burdinazko bihotza zituela.

Propietateak

Altxor nutrizionala da: burdina, azido foliko eta betalaina (antioxidatzaile indartsuak) asko ditu. Nitrato naturaletan aberatsa denez, zirkulazioa eta erresistentzia fisikoa hobetzen laguntzen du. Gure herri-medikuntzan, anemiaren aurka eta "gibela garbitzeko" gomendatu izan da beti. Horrez gain, zuntz kopuru handiak heste-igarotzea erregulatzen laguntzen du.

Erremolatxa sukaldean

Erremolatxa eta Gazta-fresko entsalada 

Egosi erremolatxak azal eta guzti xamur egon arte (45 minutu inguru). Zuritu eta moztu dadoetan. Nahasi Zallako tipulin txikituarekin eta gazta-fresko dadoekin (edo gure inguruko ahuntz-gazta rulo batekin). Ondu Arabako Errioxako oliba-olio birjina estra, ezti apur bat eta herriko intxaurrekin egindako binagretarekin. Erremolatxaren lur-ukitu gozoa eta gaztaren freskotasuna ezin hobeto ezkontzen diren platera da.

Gogoratzeko lana

Bakandua garaiz. Erremolatxa "hazi" bakoitza, berezika, hazi bat baino gehiago dituen fruitu bat da. Horregatik, hil ala bizikoa da soberan dauden landaretxoak kentzea 5 cm inguru dituztenean, aukeratutakoak loditzeko tokia izan dezan.

Garaian garaiko lanak

• Martxoa/Apirila: Udaberriko lehen ereiteak toki eguzkitsuetan.
• Maiatza/Ekaina: Bakantze-lanak (bakandua) eta ureztaketa zaindu (egarri ez dadila pasa, zuztarra pitzatu ez dadin).
• Uztaila/Abuztua: Udako lehen erremolatxen uzta-garaia.
• Iraila: Udazkeneko eta neguko uztarako bigarren ereite-aldia.
• Urria/Azaroa: Uzta nagusia. Lurrean utzi daitezke eta behar ahala atera, betiere izotz beltz gogorrik ez badago.