Erromeroa

Oroimenaren lorea, etxeko ateko zaindaria eta sukaldeko urrin indartsua

Erromeroa (edo Erromerua) zuhaixka bizikorra, egurtua eta usaintsu-usaintsua da. Oso landatarra bada ere, "arerio hiltzailea" du: ur-putzuak edo lur urasetua. Euskal Herrian, baratzearen goiko aldeetan landatzea gomendatzen da, lur harritsuetan edo baserriko hegoaldera begira dauden harrizko hormen ondoan, harriak gauean beroa askatzen baitu. Lur karetsuak maite ditu eta ez du ia ongarririk behar; hain zuzen ere, lurra zenbat eta eskasagoa izan, orduan eta urrin biziagoa botako du. Erleak erakartzeko imana da, eta horrek zure baratzeko gainontzeko landareak polinizatzen lagunduko du.

Erromerua gure kulturan 

Euskal mitologian eta etnografian, fidelitatearen eta oroimenaren landarea da erromeroa. Donibane-belarren sortetan sartzen diren landare "bedeinkatuetako" bat da, gorputza garbitzeko, etxea tximistatik eta begizkotik babesteko. Ohitura dago erromerua baserriko ate nagusiaren ondoan landatzeko, "zorte txarrak sarrera aurkitu ez dezan". Etnografikoki esaten zenez, erromeroaren urrinak ikasleen adimena sendotzen zuen eta zaharren oroimena esna mantentzen zuen, belaunaldien arteko zubia eraikiz.

Propietateak 

Zirkulazio-aparaturako eta nerbio-sistemarako toniko paregabea da. Bere olio esentzialek (rosmarizina) kontzentrazioa eta memoria hobetzen laguntzen dute. Propietate digestiboak ditu —haizeak kanporatzen laguntzen du— eta antiespasmódikoak. Gure herri-medikuntzan, erromero-alkohola erremedio nagusia izan da hanka nekatuak igurtzi eta euskal neguko hezetasunak sortutako erreuma-minak arintzeko. Ilea sendotzeko eta erortzea ekiditeko ere erabiltzen da.

Erromerua sukaldean 

Erromero-olioa eta Gatza (Okela onetarako) 

Almirezean edo mortairuan, zanpatu erromero-hosto fresko batzuk Añanako gatz lodiarekin. Nahasi Arabako Errioxako oliba-olio birjina estrarekin eta utzi mazeratzen astebetez. Erromeroak ezin hobeto jasaten ditu tenperatura altuak bere urrina galdu gabe, beste herri-belar finago batzuk ez bezala.

Gogoratzeko lana 

Formazio-inausketa. Ez utzi erromerua egurtzen edo azpialdetik soildu dadin. Moztu puntak maiz, adarrak eman ditzan eta hosto berdez osatutako bola trinko gisa manten dadin.

Garaian garaiko lanak

• Martxoa/Apirila (Oraintxe): Aldaxkak edo zuhaixka berriak landatzeko garai egokiena. Negu osteko adar lehorren garbiketa egin.
• Maiatza/Ekaina: Loraldi betea. Erleak gelditu gabe ibiliko dira zure baratzean.
• Uztaila/Abuztua: Adar-bilketa lehortzeko edo erromero-alkohola egiteko.
• Iraila/Urria: Mantentze-inausketa leuna hotzak iritsi aurretik.
• Azaroatik Otsailera: Lozorroa. Euskadin ez du ureztaketa beharrik kanpoan badago.