Errukula

Baratzeari indarra eta ahoari bizi-indarra

Errukula aza jendearen familiako landarea da, baina basa-belar arima duela esan ohi da. Biziki gogorra eta hazten erraza da. Klima fresko eta hezeak maite ditu; Arabar Errioxako udako beroarekin, ordea, berehala tontortu (loratu) egiten da eta haren dasta biziegi edo minegi bihurtzen da. Isuri atlantikoan, urte osoan landatu daitekeen barazkia dugu. Lur harroak eta hezetasun iraunkorra behar ditu. Baratzean geratzen diren zuloak estaltzeko landare paregabea da, hiru aste pasatxoan lehen hostoak biltzeko prest baitago.

Errukula gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, errukula bera gure mahaietan berri samarra den arren, senide basatiak bide-bazterretan hazi izan dira beti. "Indar basatiari" lotzen zitzaion landarea da. Esaten zenez, puntu min eta elektriko hori duten landareek "odola iratzartzeko" eta arimako nagitasuna uxatzeko gaitasuna zuten. Etnografikoki, landare "lotsagabea" dela esaten da, nahi duen tokian hazten delako eta baimenik eskatzen ez duelako. Haran batzuetan sinesmen hau zegoen: haren urrin indartsuak inguruko landare finagoak begizkotik babesten zituela, baratzeko ezkutu gisa jokatuz.

Propietateak

K bitamina, C bitamina eta folato iturri mardula da. Glukosinolatoak ditu, dasta min hori ematen diotenak eta propietate antioxidatzaile zein babesleak dituztenak. Gure herri-medikuntza modernoan, landare biziki digestibotzat hartzen da eta hezurrak sendotzeko balio handia ematen zaio. Gainera, ukitu mikatz horrek gosea pizten laguntzen du eta gibelaren lana hobetzen du.

Errukula sukaldean

Errukula eta Ahuntz-gazta entsalada 
Garbitu errukula sorta fresko bat. Nahasi gure mendietako intxaurrekin eta artzainen ahuntz-gazta takoekin. Ondura: Arabar Errioxako oliba-olioa, larrandako eztia eta sagar-ozpin zorrotada bat. Eztiaren gozoak errukularen min-puntua ezin hobeto orekatzen du.

Gogoratzeko lana

Hostoz hosto biltzea. Ez erauzi landarea osorik. Moztu hostoak 10-15 cm dituztenean; landarea behin eta berriz berrituko da, ereite beretik uzta bat baino gehiago emanez.

Garaian garaiko lanak

• Martxotik Maiatzera: Udaberriko ereite-aldi urrezkoa.
• Ekaina/Uztaila: Ureztaketa asko zaindu; beroarekin asko pikatzen du.
• Abuztua/Iraila: Udazkeneko bigarren ereite-sasoi egokiena.
• Urria/Azaroa: Kostaldean ereiten eta biltzen jarraitu daiteke.
• Abendutik Otsailera: Berotegian edo ttunel azpian ekoizten jarraitzen du gure isuri atlantikoko toki beheetan.