Ezkaia

Mendiko hatsa, eztarriko karraskadaren kontrako erremedioa eta sukaldeko urrinik garbiena

Ezkaia zuhaixka txiki bizikorra eta egurtua da. Hura lantzeko mugarik handiena drainatzea da. Euskal Herrian, ezkaiak sufritu egiten du gehiegizko euriarekin ura sustraietan putzutzen bada; horregatik, hil ala bizikoa da toki garaietan, harkaitz-tokietan edo harri-koskor asko dituzten loreontzietan landatzea. Lur karetsu eta eskasak (indar gutxikoak) maite ditu; izan ere, landareak ur edo nutriente faltagatik zenbat eta gehiago "sufritu", orduan eta olio esentzial kontzentratuagoak eta indartsuagoak garatzen ditu. Landare eztizalea (meliferoa) da peto-petoa, eta haren lore zuri edo arrosek baratzeko beste landareentzat ezinbestekoak diren polinizatzaileak erakartzen dituzte.

Ezkaia gure kulturan 

Euskal mitologian eta etnografian, indarraren eta kuraiaren landarea da ezkaia. Esaten zenez, antzinako gudari eta artzainak ezkai-urarekin garbitzen ziren erronka handi bati aurre egin aurretik, espirituari kemena emateko. Ezkaia da Donibane-belarren sortan sartzen den beste landareetako bat, duen arazte-indarrarengatik. Etnografikoki, "beldur-uxatzailea" eta amesgaiztoen aurkako babeslea izan da. Leihoan edo baserrirako bide-bazterrean ezkaia edukitzea etxe barruko airea eragin txarrez eta gaitzez garbi mantentzeko modutzat hartzen zen.

Propietateak 

Antiseptiko natural indartsuenetakoa da, duen timol osagaiari esker. Arnas aparaturako landare erregina dugu: eztula baretzen, bronkitisari aurre egiten eta asma arintzen laguntzen du. Propietate digestiboak eta antiespasmódikoak ere baditu. Gure herri-medikuntzan, ezkai-infusioarekin egindako gargarak erremedio sakratua izan dira iparraldeko hezetasunak sortutako angina eta eztarriko minentzat. Horrez gain, sistema immunologikoa sendotzen laguntzen du.

Ezkaia sukaldean 

Ezkai-eztia (Neguko bular-leungarria) 

Gure inguruko txilar-ezti (miel de brezo) poto batean, sartu baratzeko ezkai fresko adar batzuk. Utzi mazeratzen toki ilun batean gutxienez bi astez. Eztarria urratuta duzunean edo eztula hasten denean, hartu koilarakada bat zuzenean edo esne beroarekin nahastuta. Baltsamo perfektua da hilabete hotzetarako.

Gogoratzeko lana 

Garbiketa-mozketa. Ez utzi landarea barrutik adar lehorrez osatutako "bola" bihurtzen. Uda amaieran, kimatu puntak eta kendu zati egurtuenak, airea ondo ibil dadin eta landarea gazte mantentzeko.

Garaian garaiko lanak

• Martxoa/Apirila: Kanpoan landatzeko garaia. Negu osteko adar lehorrak garbitu.
• Maiatza/Ekaina: Loraldi betea. Erleek maite dute.
• Uztaila/Abuztua: Adarrak biltzeko garaia lehortzeko.
• Iraila: Mantentze-inausketa.
• Azaroatik Otsailera: Lozorroa. Ez ureztatu lurrean badago.