Finoilua

Lurraren lurrin gozoa, hesteak baretu eta begiak argitzen dituena

Finoilua aldakortasun harrigarriko landarea da. Euskal Herrian, aldaera basatia indartsu hazten da bide-bazterretan eta itsasertzetik gertu, Kantauriko gazitasunari gogor helduz. Hala ere, baratzean "Florentziako finoilua" landatu ohi dugu, haren erraboil xamur eta mamitsuagatik. Fraisoro bezalako estazioen irizpide teknikoei jarraiki, finoiluak lur ondo drainatuak, sakonak eta materia organikoan (indarrean) aberatsak direnak behar ditu. Eguzki-zalea bada ere, gure kliman lurrak hezetasun iraunkorra izatea eskertzen du, erraboila zurezko edo haritsu ez dadin eta ur-estresaren ondorioz garaiz kanpo tontortu (loretara joan) ez dadin.

Finoilua gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, finoilua babes-ikur indartsua da. Barandiaranek jaso zuenez, finoilua (mihilua) "Donibane-uraren" oinarrizko osagaietako bat da; solstizio gauean uretan uzten zen kanpoan, goizaldean aurpegia garbitu eta gaitzetatik babesteko. Sorginak uxatzeko eta aireko umore txarrak garbitzeko ahalmena egozten zitzaion. Etnografikoki, haren haziak gure baserrietan erabili izan dira gaztain erreak lurrintzeko eta otordu oparoen ondoren digestioari laguntzeko, Amalurraren botika naturaleko aliatu ezinbestekoa izanik.

Propietateak

Landare karminatiboen erregea da; gasak kanporatzen laguntzen du eta sabel-hantura gutxitzen du. Anetola du, urrin berezi hori eta propietate digestiboak ematen dizkiona. C bitaminan, potasioan eta flabonoideetan aberatsa da. Gure herri-medikuntzan, tradizioz, ikusmena hobetzeko eta ama bular-emaileengan esne-ekoizpena sustatzeko erabili izan da, baita giltzurrunak garbitzeko toniko bikain gisa ere.

Finoilua sukaldean

Finoilu errea Idiazabal gaztarekin

Moztu bi finoilu-erraboil xerra loditan. Jarri labeko erretilu batean oliba-olio zorrotada batekin, Añanako gatzarekin eta piperbeltz-ximiko batekin. Erre 190 $^\circ \text{C}$-tan xamurtu eta pixka bat gorritu arte. Amaieran, gehitu Idiazabal gazta-ezkata batzuk eta utzi urtzen gelditutako beroarekin. Finoiluaren anis-ukitua eta gaztaren ke-gustua modu magikoan ezkontzen dira.

Gogoratzeko lana

Lurreztatzea. Erraboila loditzen hasten denean (arrautza baten tamaina duenean), metatu lurra haren inguruan estalita geratu dadin. Horrela, erraboila zuriagoa, xamurragoa eta gozoagoa izango da.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Erein hazitegi babestuan (beroa behar du ernatzeko).
• Apirila/Maiatza: Aldaketa baratzera tenperaturak gozatzen direnean.
• Ekaina: Ureztaketa zaindu beroarekin tontortu ez dadin.
• Uztaila/Abuztua: Erraboilak lurreztatu hazten doazen heinean.
• Iraila/Urria: Udako eta udazkeneko erraboilen uzta nagusia.
• Azaroa: Hazi lehorrak bildu infusioetarako gorde nahi izanez gero.