Ilarra

Udaberriko perla berdeak, baratzeko gozotasuna eta bizi-indarra dakarkigutenak

Ilarra ziklo freskoko laborantza da, bero handia batere maite ez duena. Horregatik, Euskal Herriko giro heze eta epela "paradisua" da berarentzat. Fraisoro bezalako estazioen irizpide teknikoei jarraiki, ilarrak lur arinak maite ditu, ondo drainatuak eta pH neutrokoak. Gure lurretan "ilar altuak" edo igokariak oso ezagunak dira, bi metroko garaiera erraz hartzen dutenak eta hagak edo sareak behar dituztenak. Kostaldean (Getaria, Zarautz), malko-ilarra da izarra: erabat heldu aurretik biltzen da, aleak tanta forma duenean, eta ahoan lehertzean dasta gozo eta belarkara paregabea eskaintzen du.

Ilarra gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, oparotasunaren ikur izan da ilarra, leka bakoitzak gordetzen duen ale kopuru mardulagatik. Barandiaranek jaso zuenez, neguaren osteko lehen uztetako bat denez, Amalurraren opari gisa ikusten zen pozari bidea emateko. Sinesmen zaharragoek diotenez, ilarraren lore zuriek Lamiak erakartzen dituzte, eta horregatik esaten zen ilar sail asko dituen baratzea ur garbiz bedeinkatutako lekua dela. Etnografikoki, ilarra ezinbestekoa zen baserrian neguko txerri-hilketako gehiegikerien ondoren "odola garbitzeko", udaberriko lanetarako beharrezko arintasuna emanez.

Propietateak

Landare-proteina, zuntza eta B taldeko bitamina iturri paregabea da. C bitamina eta potasio asko du, baita luteina bezalako antioxidatzaileak ere. Gure herri-medikuntzan, ilar freskoak jatea gomendatu izan da beti memoria eta hermio-sistema sendotzeko; horrez gain, ezin hobea da udaberriko nekeari aurre egiteko eta heste-igarotzea erregulatzeko.

Ilarrak sukaldean

Ilarrak urdaiazpikoarekin eta arrautza poxatua 

Aleztatu kilo bat ilar fresko. Zartagin batean oliba-olio pixka batekin, errehogatu tipula berri bat eta urdaiazpiko onaren tako batzuk. Gehitu ilarrak eta barazki-bila (edo ur) zorrotada bat. Egosi 5-8 minutu besterik ez, kolore berde bizi hori gal ez dezaten. Zerbitzatu gainean baserriko arrautza poxatu batekin. Gorringoa ilar-zukuarekin nahastean, saltsa bikaina sortzen da.

Gogoratzeko lana

Sareak edo hagak jartzea (arbatzea). Landare igokaria denez, ezinbestekoa da euskarriak jartzea lur gainean "narrasean" hasi aurretik. Horrela, aireztapen hobea izango du eta uzta biltzea errazagoa izango da.

Garaian garaiko lanak

• Azaroa/Abendua: Udazkeneko ereitea kostaldean, uzta oso goiztiarretarako.
• Otsaila/Martxoa: Ereite-aldi nagusia Euskal Herri osoan.
• Apirila: Hagak eta sareak jartzea (arbatzea). Lehen jorraldiak belar txarrak kentzeko.
• Maiatza/Ekaina: Uzta garaia betean. Bildu lekak 2-3 egunean behin ekoizpena sustatzeko.
• Uztaila: Mendi garaietan oraindik azken ilarrak biltzeko aukera dago.
• Abuztua: Landare lehorrak kendu eta sustraiak lurperatu, nitrogenoaz (indarra) baliatzeko.