Cucurbita pepo

Udako eguzkiaren indarra, baratzetik mahaira biharamunean bertan

Kalabazina (edo kuiatxoa) emankortasunaren erakuslerik handiena da gure baratzeetan. Toki asko eta "janari" asko behar duen landarea da; arrakasta lortzeko, ezinbestekoa da lurra simaur oso zaharrarekin ondo ongarritzea ekoizpena eten ez dadin. Euskal Herrian, hura lantzeko modua inguruaren arabera aldatzen da: itsasaldean, inguruko hezetasunak hostoetan zurina (oidioa edo malkarra) agertzea erraztu dezake; horregatik, aireztapena funtsezkoa da. Arabako barnealdean, aldiz, arriskurik handiena maiatzeko beranduko izotzak dira, landarea gau bakar batean pikutara bidali baitezakete; beraz, hobe da aldatzeko lanetan presarik ez izatea. "Oinak bero" izatea gustatzen zaion landarea denez, asko eskertzen du azpiak egitea (mulching) lurraren tenperatura eta hezetasuna mantentzeko.

Kalabazina gure kulturan

Euskal mitologian, kukurbitazeoen familiako landareak —lurra besarkatzen duten hosto handi horiekin— Amalurraren hezetasunaren babesletzat hartzen ziren. Esaten denez, eguzkiaren lehen izpiarekin batera irekitzen diren lore horiak baratzeko genio ongarriei bidea erakusteko kriseilu txikiak dira. Etnografikoki, kalabazina baserriko udako salbatzailea izan da; hain azkar hazten denez, "begira geratuz gero, hazten ikusten dela" esan ohi da. Herri-sinesmen baten arabera, soberan dituzun kalabazinak auzokoei oparitzea eskuzabaltasun ekintza izateaz gain, landareak indar berarekin fruituak ematen jarraitzeko modu bat zen, inoren katebegiak edo begizkoak ekoizpena zapuztu ez zezan.

Propietateak

Barazki honen %95 ura da; horregatik, kaloria gutxi du eta biziki hidratatzailea da. Muzilagoetan aberatsa da, sukaldean beti estimatu izan den zuntza, hesteetako mukosa babesten duena. Azido foliko, potasio eta C bitamina kopuru politak ematen dizkigu (batez ere azal eta guzti jaten bada). Gure herri-medikuntzan, kalabazin egosia beti izan da lehen eskuko erremedioa digestio astunak arintzeko edo urdaila bere onera ekartzeko gaitz baten ondoren.

Kalabazina sukaldean

Kalabazin bete mardulak

Moztu tamaina ertaineko bi kalabazin erditik eta kendu mamia kontu handiz. Zartagin batean oliba-olioarekin, egin haragi-erreja (sofrito) bat tipula zuriarekin, mamia txikituarekin eta haragi txiki-txikituarekin edo sasoiko zizekin. Bete kalabazin-ontzitxoak, estali Idiazabal gazta-ezkata ugarirekin eta sartu labean 180 $^\circ \text{C}$-tan 20 minutuz, gainetik gorritu arte. Etxe-giroko dasta duen mokadu paregabea.

Gogoratzeko lana

Sarri-sarri biltzea. Ez utzi kalabazina "egurtzen" edo koxkortzen; bildu 15 eta 20 cm artean dituztenean. Zenbat eta gehiago bildu, orduan eta lore berri gehiago sortuko ditu landareak.

Garaian garaiko lanak

• Apirila: Erein hazitegi babestuan beroarekin.
• Maiatza: Aldaketa baratzera (hilaren amaieran barnealdean, lehenago kostaldean).
• Ekaina: Lehen loreak. Erle gutxi badabil, lagundu polinizazioan lore arrak hartu eta emeak igurtziz.
• Uztaila: Ekoizpen garaia betean. Ureztaketa erregularra landarearen oinean, hostoak inoiz busti gabe.
• Abuztua: Zaindu zurina giroa oso hezea bada.
• Iraila: Azken fruituak, gauak gehiegi hoztu aurretik.
• Urria: Landareak kendu eta konpost-pilara eraman (gaixotasunik ez badute).