Kalendula

Baratzeko eguzki morea, larruazalaren barea eta neguko hotzaren aurkako dirdira

Kalendula landare biziki landatarra edo rústikoa da, Euskal Herriko ia edozein txokotara ezin hobeto moldatzen dena. Ezinbesteko landarea da baratzeko "borroka integraturako": haren sustraiek lurra nematodoetatik (zizare kaltegarri txikiak) garbitzen laguntzen duten substantziak jariatzen dituzte, eta haren loreek intsektu onuragarriak erakartzen dituzte, zorriak (pulgoiak) jaten dituzten sirfidoak kasu. Ez da zorrotza lurrarekin, baina eguzki-lekuak eta drainatze onak (lur harroak) hobesten ditu. Gure eremuan, hilabete grisetan ere loratzeko duen gaitasunagatik nabarmentzen da, "hilabete guztietako lorea" izena irabaziz.

Kalendula gure kulturan 

Euskal mitologian eta etnografian, kalendulak dualtasun harrigarria du. Alde batetik, Hildakoen-lorea deitzen zaio, hilerrietan landatu ohi zelako bere gogortasunagatik eta kolore iraunkorragatik. Baina, beste aldetik, birsortzearen eta argiaren lorea da. Esaten zenez, haren petaloek Amalurraren beroa gordetzen zuten azala kaltetuta zutenei emateko. Etnografikoki, "kalendula-unguentoa", antzina txerri-gantzarekin edo gaur egun oliba-olioarekin egina, baserrietan eskuetako arrailak sendatzeko oinarrizko erremedioa izan da, baita bularra ematen ari diren amen zauriak gozatzeko ere. Landare "sentinelatzat" hartzen da: zaharrek esaten zutenez, loreak goizean irekitzen ez badira, euria egingo duen seinale ziurra da.

Propietateak 

Larruazalaren landarea da, dudarik gabe. Propietate antiinflamatorio, antiseptiko eta orbaintzaile indartsuak ditu. Gure herri-medikuntzan, erredura arinak, intsektuen ziztadak, ekzemak eta dermatitisa tratatzeko erabiltzen da. Haren petaloak infusioan ere hartu izan dira hilekoaren zikloak erregulatzeko eta digestio-aparatuko hanturak baretzeko. Gainera, petaloak jangarriak dira eta entsaladetan erabiltzen dira, "pobreen azafraia" deitua, ematen duen koloreagatik.

Kalendula sukaldean (eta botikan) 

Kalendula-olioa (Azala zaintzeko olioa) 

Bildu kalendula-petaloak egun lehor batean eta utzi itzalean pare bat egunez hezetasuna gal dezaten. Bete kristalezko poto bat petaloekin eta estali Arabako Errioxako oliba-olio birjina estran. Utzi mazeratzen 40 egunez "eguzki-izpitan" (eguzkitan eta serenoan). Iragazi eta erabili masajeak emateko edo azala baretzeko eguzkipean egon ondoren edo ipar-haize hotzak azala urratu duenean.

Gogoratzeko lana 

Lore zimelduak kentzea. Landareak hilabeteetan zehar indarrez loratzen jarrai dezan, funtsezkoa da loreak lehortzen hasi bezain laster kentzea. Hazia sortzen uzten baduzu, landareak lore berriak emateari utziko dio.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Erein hazitegian edo zuzenean (oso gogorra da).
• Apirila/Maiatza: Aldaketa baratzera eta lehen loreak.
• Ekainetik Irailera: Loraldi nagusia eta petalo-bilketa.
• Urria/Azaroa: Landareak loratzen jarraitzen du. Hurrengo urterako hazi batzuk uzteko unea.
• Abendua/Urtarrila: Kostaldean berde eta loretan jarraitzen du; barnealdean ondo eusten dio izotz beltz muturrekorik ez bada.