Kardua

Eguberri jaietako gutiziarik preziatuena

Kardua landare bizikorra eta tamaina handikoa da, hostaia grisaxka eta arantzatsua duelako nabarmentzen dena. Euskal Herrian, Nafarroako Erriberan eta Arabako haranetan oso estimatua da haren laborantza; izan ere, neguko hotz gogorrak lagundu egiten du karkaxa (penca) finagoa eta gozoagoa izan dadin. Landare "gosetia" da, lur sakonak eta materia organikoan (indarrean) oso aberatsak direnak behar dituena, urari eusteko gaitasun handikoak, baina urik putzutu gabe. Haren bikaintasunaren gakoa "zuritze" prozesuan dago: neguko ospakizun handien aurretik, eskuz egiten den teknika honen bidez mikaztasuna kendu eta zurtoinen testura xamurtzen da.

Kardua gure kulturan

Euskal mitologian, kardua lotura estua du Eguzkilorearekin (Carlina acaulis), haren senide basatiarekin. Barandiaranek jasotako folklorearen arabera, kardu aldaera guztiek indar babeslea dute Sorginen eta gaueko genioen kontra. Esaten zenez, haren egitura arantzatsu eta geometrikoak izaki gaiztoak nahasten zituen; etxean sartu aurretik arantza bakoitza zenbatzera behartuta ikusten zuten beren burua, eta denbora galtzen zuten eguzkia atera arte. Etnografikoki, landatutako karduak Amalurraren indar basati horren etxekotzea irudikatzen du, eta Euskal Herriko etxe askotan Gabon gaueko plater erritual bihurtu da, neguko solstizioko argiaren eta erresistentziaren ikur gisa.

Propietateak

Gibelaren osasunerako bitxi bat da zinarinari esker, behazunaren jariatzea sustatzen baitu. Zuntzean, kaltzioan eta burdinean aberatsa da, eta kaloria gutxi du oso. Gure herri-medikuntzan, kardua egostetik ateratako ura jaietako gehiegikerien ondoren gantzak eta toxinak kanporatzeko toniko depuratzaile eztabaidaezina izan da.

Kardua sukaldean

Kardua arbendolekin 

Garbitu ondo karkaxak hariak kenduz eta egosi ur ttantta batekin eta limoi apur batekin, belztu ez daitezen. Zartagin batean oliba-olioarekin, gorritu baratxuri-hortz batzuk laminatan eta gehitu irin koilarakada bat. Moztu egoste-urarekin eta gehitu arbendol birrinduak. Gehitu kardua eta utzi saltsa loditzen krematsu egon arte. Baserriko Gabonetako dasta peto-petoa.

Gogoratzeko lana

Zuritzea edo hodi bidezko estaltzea. Uzta jaso baino hilabete lehenago, hostoak lotu eta paper ilunarekin edo lurrarekin estali behar dira (lurreztatu), mikaztasuna gal dezaten.

Garaian garaiko lanak

• Apirila/Maiatza: Behin betiko ereitea edo hazitegian. Beroa behar du ernatzeko.
• Ekaina: Aldaketa baratzera simaur zahar ugarirekin. Utzi metro beteko tartea landare artean.
• Uztaila/Abuztua: Ureztaketa maiztu. Kostaldean, zaindu gehiegizko hezetasuna, onddoak ekar ditzake eta.
• Iraila: Hondatutako kanpoko hostoak garbitu.
• Urria/Azaroa: Zuritze-prozesuaren hasiera (lotu eta estali).
• Abendua/Urtarrila: Uzta garaia betean Gabonetako afarietarako.
• Otsaila: Baten bat bildu gabe uzten bada, udaberrian lore more ikusgarria ernatzen hasiko zaio.