Luzokerra

Udako ur bizia, baratzetik mahairako freskotasuna

Luzokerra (edo pepinoa) hazkunde oso biziko landare igokari edo herrestaria da, kuiatxoaren antzekoa, baina sustraietan hezetasun iraunkorraren premia handiagoa duena. Euskal Herrian, ohikoa da bai kostaldeko berotegietan bai barnealdeko haranetan haztea. Fraisoro bezalako estazioen irizpide teknikoen arabera, luzokerrak materia organikoan (indarrean) oso aberatsak diren lurrak eta tenperatura gozoak behar ditu; hotzak hazkundea seko mozten baitio. Luzokerra mikaztu ez dadin, hil ala bizikoa da landareak "ur-estresik" ez izatea, hau da, lurra beti heze (baina urik putzutu gabe) edukitzea. Gure kliman, makilak edo sareak jartzea (arbatzea) ia ezinbestekoa da, fruituak lur hezea ukitu ez dezan eta usteldu edo onddoek (zurina, adibidez) jota gera ez dadin.

Luzokerra gure kulturan

Euskal mitologian, barruan hainbeste ur gordetzen duten landareak Lamiak bizi diren iturburuetako freskotasunarekin lotzen ziren. Esaten zenez, luzokerra "lurraren sukarra" xurgatzeko eta gizon-emakumeentzat freskura bihurtzeko gai zen. Etnografikoki, luzokerra eguzkipean lan egiten zutenen aliatu handia izan da; hostoak edo xerratxoak erabiltzen ziren azaleko erredurak arintzeko segalari-lanaren ostean. Herri-sinesmen baten arabera, begizkoa zuen pertsona batek luzoker-mata bati tinko begiratuz gero, landarea egun bakarrean ihartu zitekeen; horregatik, maiz landare usaintzuekin batera aldatzen zen, eragin txarrak despistatzeko.

Propietateak

Elikagairik hidratatzaileenetakoa da (%96 ura da). Fisetina du, osasun zerebrala babesten duen flabonoidea, eta K bitamina zein potasio asko eskaintzen du. Gure herri-medikuntzan, luzokerra beti erabili izan da giltzurrunak garbitzeko eta aurpegia freskatzeko edo begien hantura jaisteko kosmetiko natural gisa. Haren azalak digestio onerako ezinbestekoa den zuntza du.

Luzokerra sukaldean

Luzokerra eta Jogurt Saltsa Freskoa

Birrindu baratzeko luzoker handi bat eta drainatu ondo gehiegizko ura kentzeko. Nahasi ontzi batean jogurt natural batekin, baratxuri-hortz txikitu batekin, Arabako Errioxako oliba-olio zorrotada batekin eta menda edo tipulina freskoarekin. Osagarri ezin hobea da parrilan egindako arrainarentzat, edo baita udako merienda batean baserriko ogiarekin jateko ere.

Gogoratzeko lana

Arbatzea (edo hesolak/sarea jartzea). Jarri sareak edo kanaberak landarea bertikalean haz dadin. Horrek aireztapena hobetzen du, hezetasunagatiko onddoak saihesten ditu eta luzokerrak zuzen eta garbi haztea dakar.

Garaian garaiko lanak

• Apirila: Erein hazitegi babestuan beroarekin (20 $^\circ \text{C}$ inguru behar ditu ernatzeko).
• Maiatza: Aldaketa baratzera (hilaren amaieran, lurra jada bero dagoenean).
• Ekaina: Makilak edo hagak jarri (arbatzea) eta ureztaketa sakonak hasi.
• Uztaila/Abuztua: Ekoizpen garaia betean. Bildu fruituak 2-3 egunean behin, gehiegi hazi ez daitezen eta mikaztasuna saihesteko.
• Iraila: Sasoiko azken luzokerrak, gauak gehiegi hoztu aurretik.