Marrubia

Lurraren muin gozoa, udaberriko lehen dirdira eta baratzeko altxor gorria

Marrubia ezinbesteko laborantza da euskal baratzeetan, inguru bakoitzera moldatzeko duen gaitasunagatik ezaguna. Lur emankorrak, harroak eta ondo drainatutakoak maite ditu, baina betiere hezetasunari ondo eusten diotenak. Euskal Herrian, eta bereziki isuri atlantikoko kostaldean —Zarautz bera erreferente handia izanik—, itsas-haizeak eta giro epelak heltze-prozesua moteldu egiten dute; horri esker, azukreak eta urrina modu bikainean kontzentratzen dira fruituan. Landarea herrestadarren bidez ugaltzen denez (landaretxo berriak sortzen dituzten besoak), marrubi-saila erraz berritu daiteke hiru edo lau urtean behin, landareak pattaltzen hasi aurretik. Gure xirimiriak fruitua ustel ez dezan, hil ala bizikoa da lastoa edo plastikoa erabiltzea azpiak egiteko.

Marrubia gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, marrubiak (bereziki mendikoak edo basamarrubiak) Mariren edo Lamiaken opari txikitzat hartzen ziren mendian zintzo jokatzen zuten umeentzat. Esaten zenez, marrubi asko hazten zen lekuetan lurra "bizi eta alai" zegoen. Etnografikoki, marrubi saskitxo bat opari ematea auzokideen arteko estimu handiko keinua zen. Haran batzuetan sinesmen hau zegoen: marrubiek neguko tristuretatik "bihotza garbitzeko" ahalmena zutela. Baserrietan, marrubi freskoak esnegainarekin edota ardo beltz edo txakolin pixka batekin maiatza eta ekaineko igandeetako jai-postre nagusia izan dira.

Propietateak

C bitamina iturri ikaragarria dira (laranjak baino gehiago eskaintzen dute errazio bakoitzeko), baita azido foliko eta potasioarena ere. Antozianinak dituzte, antioxidatzaile eta antiinflamatorio indartsu gisa jokatzen dutenak. Gure herri-medikuntzan, marrubiak beti erabili izan dira organismoa freskatzeko, odola garbitzeko eta ikenen osasuna hobetzeko. Gainera, indize gluzemiko baxua dutenez, ia pertsona guztientzat dira egokiak.

Marrubia sukaldean

Marrubiak Txakolinarekin 

Garbitu baratzeko marrubi ontzi bat eta moztu fruituak erditik. Gehitu kura-azukre koilarakada bat (nahi izanez gero) eta estali itzazu Getariako edo Bizkaiko Txakolin zorrotada eder batekin. Utzi hozkailuan mazeratzen edo beratzen gutxienez ordu betez. Ardoaren azidotasunak marrubiaren gozoa indartuko du eta almibar natural gozo-gozoa sortuko du. %100 euskal dasta!

Gogoratzeko lana

Lastoa jartzea (Azpiak egitea). Jarri lasto geruza on bat hostoen azpian lehen loreak agertzen hasten direnean. Horrela, fruituek ez dute lur hezea ukituko, onddoak prebenituko dituzu eta marrubiak lokatzik gabe eta garbi mantenduko dituzu.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Hosto lehorrak garbitu eta lehen ongarri organikoa (konposta edo luarra) eman.
• Apirila: Loraldi garaia eta lastoa edo plastikoa jartzea.
• Maiatza/Ekaina: Uzta garaiko hilabete nagusiak. Bildu marrubiak egunero.
• Uztaila/Abuztua: Landareak herrestadarrak botatzen ditu. Landare berriak itsasteko edo errotzeko unea da, sailak zabaldu nahi badituzu.
• Urria/Azaroa: Sustrai-biluziko landare berriak aldatzeko garai ezin hobea.