Masusta

Sasi guztien gainetik, hodei guztien azpitik
Udazkeneko bitxi beltza eta basoko odolik gozoena

Rubus ulmifolius da Euskal Herriko paisaia definitzen duen zuhaixka. Beste aldaeretatik bereizten da bere hosto zatituengatik (normalean 3 edo 5 hostoxka) eta, batez ere, hosto-atzea (azpialdea) feltro edo borra zuri-zuri batez estalia duelako; horregatik deitzen zaio herri-hizkeran "zumar-hostoa". Landare biziki kementsua da, lur sakon eta heze samarrak maite dituena, baina baldintzarik gogorrenetan ere bizirik irauten duena. Haren adar arkutu eta arantzatsuek lurra ukitu bezain laster itsasteko edo errotzeko gaitasun harrigarria dute, animalia eta ugaztun txikientzat babesleku diren sasi-hesi zeharkaezinak sortuz.

Masusta gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, sasia muga sakratua da. Esaten denez, sasiak basoa sartezina bihurtzen duen lekuan hasten dira Lamiaken eremua edo Basajaunen altxorrak . Bada esaera ezagun bat: "Sasi guztien gainetik, hodei guztien azpitik", sasia lurraren aingura dela iradokitzen duena. Etnografikoki, masustak artzainen biziraupen-elikagaia eta baserriko umeen lehen bilketa-"jolasa" izan dira. Sinesmenen arabera, masusta helduaren kolore beltza landareak negua iritsi aurretik bere indar guztia eman duen seinalea zen.

Propietateak

Antozianina (antioxidatzailea) eta C bitamina bonba bat da. Propietate astringenteak, diuretikoak eta antiinflamatorioak ditu. Gure herri-medikuntzan, masusta-ziropea eztarriko gaitzak sendatzeko eta ikenak sendotzeko erabili izan da beti. Bitxia bada ere, ulmifoliusaren hostoak fruitua bera bezain indartsuak dira: infusioan hartuta, beherakoaren aurkako erremedio ukaezina dira eta odola purifikatzen laguntzen dute.

Masusta sukaldean

Masusta-ziropea eztarrirako 

Zanpatu masusta heldu eskukada bat eta nahasi gure lurreko ezti-lore on batekin. Egosi su oso-oso motelean loditu arte eta pasa iragazki fin batetik. Lo egin aurretik hartutako zirope natural honen koilarakada batek eztula baretu eta ipar-haizeak urratutako eztarria leuntzen du.

Gogoratzeko lana

Hosto-atzearen bidez bereiztea. Bildu aurretik, eman buelta hostoari. Azpialdea zuri-zuria eta kotoi-itxurakoa badu, benetako Rubus ulmifoliusaren aurrean zaude. Zuria ez bada, dasta gutxiagoko edo egurtuagoko beste aldaera baten aurrean egon zaitezke.

Garaian garaiko lanak

• Martxoa/Apirila (Oraintxe): Kimu berriak indar handiz azaleratzen hasten dira.
• Ekaina: Loraldi zuria (edo arrosa argia), erleek biziki maite dutena.
• Abuztua/Iraila: Uzta garaia betean.
• Urria: Hostoak dirdira galtzen hasten dira, baina hosto-atze zuriak agerian jarraitzen du.