Mugurdia

Laharraren gozotasuna, hatzak gorritu eta bihotza ukitzen duen fruitu urrintsua

Mugurdia gure xirimiri pean paradisuan bezala sentitzen den zuhaixka hostoerorkorra da. Fraisoro bezalako estazioen irizpide teknikoei jarraiki, mugurdiak lur harroak, materia organikoan (indarrean) aberatsak eta azidotasun moderatutakoak maite ditu. Beste fruitu-arbolak ez bezala, ez du sustraietan urik putzutzerik onartzen (gure lur buztintsuetan ohikoa dena); beraz, drainatze onak hil ala biziko garrantzia du. Bi mota daude: behin-fruitariak (udan fruitu ematen dutenak) eta erremontanteak edo bitan-fruitariak (udan eta udazkenean ematen dutenak). Bere adar luzeek, fruituaren pisuarekin makurtzeko joera dutenez, egitura bat behar dute (alanbreak edo hesiak).

Mugurdia gure kulturan

Euskal mitologian eta etnografian, mugurdia masusta basatiaren ahizpa "etxekotzat" hartzen da. Esaten zenez, bide-bazterretan hazten ziren fruitu gorriko sastrakak Basajaunen babespean zeuden, eta hark artzainei biltzen uzten zien nekea arintzeko. Etnografikoki, "muga-landaretzat" hartu izan da: baratzeko mugetan landatzen zen, bere arantzek gainontzeko landareak animalia basatiengandik babestu zitzaten. Mugurdiaren gorri biziak bizi-indarra irudikatzen zuen; haren urrina hain denez sarkorra, lainoarekin haranera jaisten ziren basoko espiritu gaiztoak eta "aire txarrak" garbitzeko gai zela uste zen.

Propietateak

Zuntzean eta C bitaminan iturri paregabea da. Azido elagikoa eta antozianinak ditu, zelulak babesten dituzten eta bihotzaren osasuna hobetzen duten antioxidatzaile indartsuak. Gure herri-medikuntzan, mugurdi-hostoen infusioak erabili izan dira hilekoaren minak arintzeko eta ikenak sendotzeko. Kaloria gutxiko fruitua da, baina asetasun-indar handia du eta heste-igarotzearen erregulatzaile bikaina da.

Mugurdia sukaldean

Mugur-ozpina (Etxeko mugurdi-ozpina) Baserrietako sekretu bat entsalada berezietarako. Jarri mugurdi fresko eskukada bat kristalezko pote batean eta estali kalitatezko sagar-ozpinarekin. Utzi mazeratzen toki ilun batean bi astez. Iragazi ondoren, errubi kolore ikusgarriko ozpina izango duzu, edozein Batavia uraza goi-mailako plater bihurtuko duen urrinarekin.

Gogoratzeko lana

Neguko inausketa (mozketa). Hauxe da arrakastaren sekretua. Udako aldaeretan, moztu lur-lurretik jada fruitua eman duten adarrak (lehor eta marroi ikusten direnak), eta utzi adar berriak (berdeak) datorren urterako.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Neguko inausketa eta luarra edo konposta ematea.
• Apirila (Orain): Adarrak indarrez ernatzen hasten dira. Euskarriak jarri edo gidak lotu.
• Maiatza: Loraldi garaia. Ziurtatu lurra beti estalita dagoela (azpiak eginez).
• Ekaina/Uztaila: Udako aldaeren uzta-garaia.
• Abuztua/Iraila: Aldaera erremontanteen uzta.
• Azaroa: Oinarria garbitu eta sustraiak babestu.