Piper berdea

Sukaldeko oinarri xumea eta baratzeko urrin gozoena

Piper berdea da, agian, gure baratzeko barazkirik erabilgarriena. Gorriarekin alderatuta, hau oraindik heldu gabe dagoenean (berdetan) biltzen da; horrek ekoizpen jarraituagoa eta azkarragoa ahalbidetzen du. Piper berdea ezin hobeto egokitzen da Kantauri isurialdeko hezetasunera, baina "hotzaren beldur" da: tenperatura 15 $^\circ \text{C}$-tik behera jaisten denean, haren hazkundea zeharo mantsotzen da eta lorea emateari uzten dio. Lur ondo ongarrituak behar ditu, ahal dela ondo desegindako simaurrarekin edo luarrarekin (konposta), eta ureztaketa erregularra baina inoiz ez gehiegizkoa, loreak zapuztu ez daitezen, udako ekaitz-giro horretan ohikoa izaten baita.

Piper berdea gure kulturan 

Euskal mitologian eta etnografian, piper berdeak Amalurraren bizi-indarra eta itxaropena irudikatzen ditu bere sasoirik onenean. Gorria zikloaren amaierari eta suari lotzen zaion bitartean, berdea eguneroko oparotasunaren kolorea da. Barandiaranek jasotakoaren arabera, piperrak hazten ari direnean botatzen duten urrin hori baratzeko "umore garbitzailetzat" hartzen zen. Etnografikoki, piper berdea da gure Piperradaren izarra, Iparraldeko zein Hegoaldeko baserrien nortasuna berdin-berdin batzen duen platera. Esaten zenez, piper berdea noiz hartu behar zen zekien baratzainak (ez txikiegia, ezta gogorregia ere) "lurraren taupada" aditzen zekien, naturaren heltze-ritmoari kasu egiten ziolako.

Propietateak

C eta A bitamina iturri ikaragarria da. Berdetan jaten denez, dasta freskoagoa du eta kaloria gutxi eskaintzen ditu. Zuntzean eta antioxidatzaileetan aberatsa denez, digestioa hobetzen laguntzen du. Gure herri-medikuntzan, piper berdea beti balioetsi izan da "gosea pizteko" duen gaitasunagatik eta udazkeneko hotza iritsi aurretik defentsak sendotzeko toniko bikain gisa.

Piper berdea sukaldean

Euskal Piperrada Tradizionala

Zartagin batean oliba-olio onarekin, potxatu bi tipula zuri eta hiru baratxuri-hortz. Gehitu 6-8 piper berde zerrendatan moztuta eta utzi xamurtzen su motelean. Gehitu tomate heldu zuritu eta zatituak. Egosi dena batera tomatearen ura desagertu eta krema-itxura hartu arte. Sekretua: amaitzeko, kaskatu pare bat baserriko arrautza gainean eta eragin poliki, edo erabili oinarri gisa bakailao-tako edo hegaluze on baten lagungarri gisa.

Gogoratzeko lana 

Sarri-sarri biltzea. Ez itxaron piperrak erraldoi egin arte; piperrak tamaina egokia duten bezain laster jaso, orduan eta lore berri gehiago botako ditu landareak eta ekoizpena handiagoa izango da.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Erein hazitegi beroan (22 $^\circ \text{C}$ inguru).
• Apirila: Landareak kanpoko girora ohitu toki babestuan.
• Maiatza: Behin betiko aldaketa baratzera.
• Ekaina: Ureztaketa zaindu eta lehen belar txarrak jorratu.
• Uztailetik Irailera: Uzta garaia betean. Bildu modu mailakatuan.
• Urria: Sasoiko azken piperrak, gauak gehiegi hoztu aurretik.