Porrua

Porrua: Sukaldeko arima eta neguko zaindari isila

Porrua barazki bat baino askoz gehiago da; gure elikadura-burujabetzaren zaindari isila dugu. Kantauri isurialdean, hezetasuna eta lurraren tenperoa bidelagun dituela, porrua etxean bezala sentitzen da. Ikuspuntu teknikotik, gogortasun edo rustizitate harrigarriko landarea da. Edonon ondo moldatzen bada ere, lur sakonak eta ondo landuak maite ditu, euri-jasa edo "zaparrada" eder baten ondoren lohitzen edo trinkotzen ez diren horietakoak. Kostaldean urte osoko uzta etengabeaz gozatzen dugu; barnealdean, aldiz, Arabako lur garaietan edo Nafarroako haranetan, neguko aldaerak bilatzen ditugu: izotzaren gogortasunari aurre egiten diotenak eta, lehenengo ihintzaren ondoren, are gozoago bihurtzen direnak. Gure zaharren trikimailua beti izan da bera: simaur zaharra eta ondua, eta pazientzia handia, zurtoina bere ritmora marduldu dadin.

Porrua gure kulturan

Gure kulturan, porrua sakratua da. Jose Miguel Barandiaranek jasotako lekukotasunen arabera, liliazeoek indar babesle handia zuten etxeetako atarietan. Ez zen jan bakarrik egiten; etxea bekaitzetatik eta begizkotik garbitzeko ahalmena zuela uste zen. Su-etxeko katuaren gainean zegoen lapikoan inoiz falta ez zen osagaia zen, porrusalda on batek gaixoa berpizteko eta mendian hezurretaraino bustita zetorren baserritarraren arima berotzeko gaitasuna baitu. Gainera, gure erritmo alaienari izena ematen dion landarea da, Porrusalda, Euskal Herrian bizitza lurrak ematen digunaren inguruan ospatzen dugun seinale.

Propietateak

Sukaldeko bitxi medizinala da benetan. Alizina asko du, antibiotiko natural gisa jokatzen duena. Potasioan oso aberatsa denez, likidoak ez metatzen laguntzen du (oso egokia egun astun horietarako). Horrez gain, azido folikoa eta zuntza eskaintzen dizkigu. Aholkua: ez bota inoiz zati berdea; gogorragoa izan arren, bitamina gehienak hor pilatzen dira. Prestatu lurrunetan edo su motelean, olio esentzialak manten ditzan.

Porrua sukaldean

Porrusalda gozoa, etxe barruko berotasuna 

Moztu 4 porru handi mardul eta 3 patata (Kennebec edo Monalisa motakoak) kraskatuz, almidoia aska dezaten. Buztinezko lapiko batean, gorritu porrua oliba olio ttantta batekin xamurtu arte, baina erre gabe. Gehitu patatak eta azenario pare bat diskoetan moztuta. Estali ur beroarekin eta utzi 25 minutuz su motelean. Sekretua: amaieran, gehitu olio birjina gordina eta utzi bost minutu pausatzen zerbitzatu aurretik.

Gogoratzeko lana

Moztu eta landatu. Aldatu (trasplantatu) aurretik, moztu sustraien heren bat eta hosto-puntak; horrek landareari "itsasteko grina" pizten dio eta hazkundea suspertzen du.

Garaian garaiko lanak

• Urtarrila: Erein babesean Araba barnealdean bizi bazara.
• Otsaila: Lurra prestatu. Simaurra edo luarra (konposta) eman lurrak "atseden har dezan".
• Martxoa: Lehen ereiteak kanpoan Gipuzkoako eta Bizkaiko kostaldean.
• Apirila: Aldaketa orokorrerako hilabete egokiena. Utzi 15-20 cm landare artean.
• Maiatza: Lehen belar txarren zaintza. Jorratu maiz.
• Ekaina: Lehen lurreztatzeak (lurra zurtoinera hurbildu), zati zuria luzea izan dadin.
• Uztaila: Hezetasuna mantendu beroak estutzen badu, baina urik putzutu gabe.
• Abuztua: Udakoak biltzen jarraitu eta Eguberrietan jango ditugunak landatu.
• Iraila: Hazkunde handiko garaia. Porruak udazkeneko euriak eskertzen ditu.
• Urria: Udazkeneko aldaeren uzta nagusia.
• Azaroa: Mendi inguruetan inaurkinekin edo lastoz babestu oinarria izotz beltzak badatoz.
• Abendua: Olentzero afarietarako bildu. Porrua bere azukre eta dasta onenean dago orain.