Zerba

Zerba hosto zabala, baserriko lapikoaren lagun zintzo eta mardula

Zerba da, ziurrenik, Kantauri isurialde osoko barazkirik eskertuena. Behin eta berriz berpizteko duen gaitasunak baserriko "despentsa bizi" bihurtzen du. Gure lurretan, hezetasuna bidelagun duela, zerbak karkaxa (nerbio zuriak) mardulak eta klorofila hutsa diren hosto berde ilun eta indartsuak garatzen ditu. Kostaldeko brisa gazira zein Gipuzkoako edo Bizkaiko haran itxiagoetara ezin hobeto moldatzen da. Ez da batere pretentsio handiko landarea lurrari dagokionez, betiere "indar" apur bat (materia organikoa) badu eta urak erraz alde egiten badu; hori bai, "oina fresko" izatea asko eskertzen du. Baratzezaintzan hasi berri direnentzat landare ezin hobea da, botatzen dioten guztiari eusten baitio egoskor.

Zerba gure kulturan

Euskal tradizio etnografikoan, zerba zaintzaren ekonomiaren eta biziraupenaren ikurra izan da beti. Barandiaranek jaso zuen bezala, zerba-hostoek, elikagaia izateaz gain, babes-balioa zuten etxe inguruan. Baserriko ate ondoan zerba mardulak eta ondo zainduak izateak sendiarentzat oparotasuna eta osasuna erakartzen zuela uste zen. Gainera, herri-medikuntzan, hosto handi eta freskoenak "lotura" edo plasta natural gisa erabiltzen ziren hanken hantura jaisteko edo segalari-egun beroetako erredurak lasaitzeko; haien freskotasuna eta propietate emolienteak Amalurraren oparitzat hartzen baitziren.

Propietateak

K bitamina iturri paregabea da, hezurren osasunerako oinarrizkoa, A eta C bitaminekin batera. Burdin eta magnesio kopuru handiak anemiaren eta nekearen aurka borrokatzeko aliatu bihurtzen du. Zuntzean oso aberatsa denez, su-etxean beti izan da tripako gaitzak gobernatzeko erregulatzaile natural onena. Gure baserrietan, zerbak egostetik ateratako ura organismoa garbitzeko toniko gisa erabili izan da beti, batez ere neguko gehiegikerien ondoren.

Zerba sukaldean

Zerba hosto eta karkaxak baratzuri-olioarekin 

Garbitu ondo zerbak, hosto berdea eta karkaxa zuria bereiziz. Egosi karkaxa zatituak patata pare batekin 15 minutuz; egostearen erdian, gehitu zati berdea. Behin drainatuta, prestatu baratzuri-olio bat ("refrito") zartagin batean oliba-olio ugarirekin, baratzuri-laminak eta Ezpeletako biper hautsa erabiliz. Isuri olio irakiten hori zerben eta pataten gainera. Gure eguneroko afariaren dastarik jatorrena da.

Gogoratzeko lana

Orriz orri biltzea. Ez erauzi landarea osorik; joan kanpoko hostoak mozten behar ahala. Horrela, "bihotzak" hosto berriak sortzen jarraituko du hilabeteetan zehar.

Garaian garaiko lanak

• Otsaila/Martxoa: Lehen ereiteak babesean edo kostaldeko hazitegietan.
• Apirila/Maiatza: Aldaketa baratzera. Utzi 30-40 cm landare artean, asko hazten baitira!
• Ekaina: Zaindu bareak eta barraskiloak udaberriko euriteen ondoren.
• Uztaila/Abuztua: Ureztaketa erregularrak. Zerbak egarria badu, karkaxak mingots eta haritsu bihurtzen dira.
• Iraila: Garai ezin hobea negu osoan iraungo digun bigarren ereite baterako.
• Urria/Azaroa: Zerba bere momenturik onenean dago. Arabako barnealdean, izotz beltzak hostoa apur bat erre dezake, baina landareak aurrera egingo du.
• Abendua/Urtarrila: Kanpoko hostoen uzta jarraitua. Urteko egunik laburrenetako pure eta salden oinarrizko osagaia da.